(98) Een ontmoeting

Wanneer je goed oplet op de wereld om je heen… dan kom je geregeld bijzondere dingen tegen om van te genieten… dan ontmoet je mensen waarmee je bijzondere gesprekken hebt. Hoe meer je je hiervan bewust bent… hoe mooier het leven wordt… hoe gelukkiger je wordt… ondanks dat grote verlies of de dierbare(n) die je hebt verloren.

We ontmoetten elkaar ergens op een vliegveld, wachtend tot we zouden worden opgeroepen om aan boord van het vliegtuig te gaan dat ons naar onze bestemming zou brengen. Zij ging naar Italië… een week naar een schildercursus in Florence en aansluitend daarop een week naar Venetië en Rome. Ik was onderweg naar huis.

De ontmoeting had iets magisch. We hadden beiden het gevoel dat we elkaar al heel lang kenden. Maar, dat kon gewoon niet. We waren opgegroeid in totaal verschillende culturen en werelden. Zij was opgegroeid ergens in Midden-Amerika en ik ergens in Noordwest-Europa. Tijdens het gesprek kwamen we erachter dat zij haar man en haar zoon had verloren… en… ik had mijn dochter en mijn echtgenote verloren. Zij had nog een dochter en ik nog een zoon. Het leek wel of we de twee helften van een geheel waren. We herkenden van elkaar het verdriet waarmee we worstelden… we begrepen elkaar door en door. Misschien hadden we daarom wel het gevoel dat we elkaar al heel lang kenden.

Ons gesprek duurde nog geen uur, maar het voelde zoveel langer. Het leek wel of we elkaar wel moesten ontmoeten… we elkaar moesten ontmoeten om ons bewust te maken dat je weliswaar door je verlies heel veel verdriet hebt… maar dat je daarin niet de enige bent.

Toen ze naar het vliegtuig liep dat haar naar Italië zou brengen leek het… alsof ze huppelde… alsof ze opgelucht was… alsof ze zich bewust was geworden dat zij niet de enige was die dierbare maatjes had verloren. Bij mij leek het alsof een sluier werd weggetrokken… waardoor alles een beetje helderder… blijer… lichter werd.

Het was zomaar een toevallige, korte ontmoeting. Maar toch… door de rust en de blijheid die het gaf… achteraf… zowel bij haar als bij mij… zou je (bijna) denken dat die ontmoeting door hogerhand was opgezet. En juist die kleine momenten… die kleine momenten die in schril contrast kunnen staan met het leven van alle dag… die kleine momenten zijn voor mij de momenten die het waard maken om alles uit het leven te halen wat er voor mij maar in zit.

Wanneer je goed oplet op de wereld om je heen… dan kom je geregeld bijzondere dingen tegen om van te genieten… dan ontmoet je mensen waarmee je bijzondere gesprekken hebt. Hoe meer je je hiervan bewust bent… hoe mooier het leven wordt… hoe gelukkiger je wordt… ondanks dat grote verlies of de dierbare(n) die je hebt verloren.

(97) Het is tijd om van koers te veranderen

Voor mij is het tijd om van koers te veranderen. Gevoelsmatig heb ik mijn belofte aan mijn dochter voor de invulling van haar laatste wens al tijdje geleden gerealiseerd. Het voelt niet meer als de invulling van een belofte, maar het is het veel meer een behoefte geworden. Een behoefte om dit werk te (mogen) doen.

Wat ik in de afgelopen jaren heb geleerd met het schrijven van deze blogs voor de Stichting Jouw Rouwverwerking is… dat ik aan het begin van deze reis absoluut niet kon overzien en niet kon beseffen wat ik allemaal zou meemaken op mijn reis over het pad van rouwverwerking… een reis met momenten waarin ik niet meer wist wat ik zou moeten doen om weer verder te komen in dit leven… momenten waarin ik liever wilde sterven om naar Huis te mogen, om mijn grote liefde weer te mogen zien en weer in mijn armen te mogen houden… en toch… en toch was erin die periode altijd iets dat, of iemand die mij op de een of andere manier motiveerde, stimuleerde, of soms zelfs een “duwtje” in de rug gaf om door te gaan… en op die momenten waar ik echt niet verder kon en het allemaal tegen zat, mijn beschermengelen mij duidelijk lieten voelen dat wanneer ik ze om hulp zou vragen, ik op de een of andere manier hulp zou ontvangen.

Wanneer ik in de afgelopen periode zo af en toe terug keek naar hoe ver ik was gekomen, was ik iedere keer verbaasd over wat ik in die tussentijd allemaal had bereikt. Gedurende de dagelijkse gang van zaken viel mij dat nooit zo op. Maar terugkijkend na een langere periode viel het juist op. Het gaf mij ook weer die extra kracht om door te blijven gaan op mijn levenspad.

Terugkijkend had ik misschien heel veel eerder hulp moeten vragen bij het verwerken van mijn rouw. Vermoedelijk heeft dat zo moeten zijn want het levenspad waarop ik mij nu bevind, voelt voor mij wel heel erg goed. Het is wat het is.

Het is tijd om van koers te veranderen want de verwerking van rouw betekent doorgaan. Meestal betekent doorgaan op een andere manier in het leven staan dan je eerder deed. Doorgaan met die zaken die voor jou belangrijk zijn in je leven. Ondanks dat grote verlies. Ondanks die rauwe pijn. Doorgaan met je leven… je moet wel.

Besef dat hoe dichter je bij de dierbare stond die je hebt verloren en besef dat hoe meer je van deze hebt gehouden, hoe rauwer en hoe dieper je verdriet is door het verlies. Aan de ene kant doet jou dat heel veel pijn en aan de andere is dat naar de dierbare die je hebt verloren een enorm compliment en het geeft ook aan hoe veel je van elkaar houdt.

Maar met dat doorgaan zet je ook je eerste stappen in het rouwproces. Met dat doorgaan begin je ook weer vooruit te kijken naar waar je naartoe gaat. Al weet je, of misschien besef je je bestemming nog niet. Ja, het wordt tijd om van koers te veranderen.

Ja, ook voor mij is het tijd om van koers te veranderen. Gevoelsmatig heb ik mijn belofte aan mijn dochter voor de invulling van haar laatste wens al tijdje geleden gerealiseerd. Het voelt niet meer als de invulling van een belofte, maar het is veel meer een behoefte geworden. Een behoefte om dit werk te (mogen) doen.

Voor de website van de Stichting is het ook tijd om van koers te veranderen. Op dit moment wordt een plan uitgewerkt om later dit jaar voor jullie een discussieforum aan de website toe te voegen. Het forum krijgt een beveiligde omgeving. Als je ideeën hebt voor de opzet of de inhoud van het forum dan hoor ik dat graag. Je kan mij via het contact formulier bereiken.

(96) Bewustwording

Het heeft toch zo moeten zijn!

Na het schrijven van mijn vorige blog over een gebroken hart bleef ik met een onbestemd gevoel achter. Een gevoel waar ik niet echt de vinger achter kon krijgen. Dat gevoel werd nog eens onderstreept met mijn vraag aan het einde van die blog:

“Wat als we in staat zouden zijn geweest om (onder begeleiding) onze rouw te kunnen verwerken… zou mijn zielenmaatje dan nu nog hebben geleefd?”

Het heeft “even” geduurd voor ik het antwoord had gevonden.

Hoe eerder je van je rouw bewust bent, hoe eerder je instaat bent om dat te kunnen verwerken en… hoe minder naar mijn mening de eventuele gevolgen zijn. Of je je rouw ook wilt verwerken is een keuze… die keuze is geheel aan jou.

Pas na het overlijden van Anne Birgit, onze dochter, beseften we dat we iets moesten doen aan het verdriet dat we gedurende die 21 jaar dat onze dochter leefde, hadden weggestopt. Weggestopt… omdat we beiden continu in een overlevingsstand stonden.

Dat wegstoppen van ons verdriet is gedurende al die jaren voor ons een tweede natuur geworden. We stonden er gewoon niet bij stil… ja… gewoon! Onverwerkte rouw “vreet” je eindelijk als het ware van binnenuit op. Het begint met onbestemde kwaaltjes… waarvan niemand de oorzaak kan vinden… tot zelfs, zoals mij is overkomen, twee openhartoperaties vlak achter elkaar… of zelfs erger toen mijn echtgenote overleed aan een gebroken hart. Het waren allemaal signalen van het lichaam dat er iets aan de hand was en dat ik mijn leven anders diende in te richten… misschien zelfs drastisch anders. Gedurende de jaren dat onze dochter leefde waren we ons echter niet bewust dat we ons verdriet moesten verwerken… en na haar overlijden konden we het niet… of wisten we niet hoe… een gemiste kans.

Maar… hoe word je je bewust van je rouw?

Je zou kunnen luisteren naar familie, vrienden en de mensen om je heen. Maar misschien heb je op die momenten geen behoefte aan hun mening.

Je zou een periodiek, een soort “dagboek”, kunnen bijhouden waarin je elke 3 of 6 maanden samenvat wat je in de afgelopen periode hebt meegemaakt… hoe je je hebt gevoeld en hoe je daarmee bent omgegaan. Nadat je dit een aantal keren hebt gedaan begin je misschien een trend te ontdekken hoe jij je op dat moment voelt ten opzichte van het begin van het verlies. Als jouw verlies op dat moment nog net zo heftig voelt als in het begin… dan kan dat een aanwijzing zijn dat het tijd wordt om hulp te zoeken… hulp te zoeken hoe je met dat verlies zou kunnen omgaan.

Op dit moment weet ik heel zeker dat wanneer wij direct vanaf de geboorte van Anne Birgit zo’n periodiek (elke 3 of 6 maanden) hadden bijgehouden, wij in een vroeg stadium van het leven van onze dochter ons bewust waren geworden dat wij ons verdriet, al of niet met hulp, (voortdurend) op de een of andere manier moesten verwerken. Ons leven zou er dan heel anders hebben uitgezien.

Het heeft toch zo moeten zijn!

(94) Een nieuw begin

Alles is tijdelijk, ook rouw, het gaat allemaal voorbij. Of het nu blijdschap is, of verdriet, het gaat allemaal voorbij. Wanneer je eenmaal beseft dat alles verdwijnt, dan leidt dit tot nieuwe inzichten en kansen.

De verwerking van rouw is een innerlijk proces dat alle ruimte moet worden gegeven. Wees niet verbaasd dat tijdens dat proces niet alleen emoties als verdriet, pijn, heimwee, verloren of ontredderd zijn, kunnen optreden. Maar ook emoties als geluk, plezier, blijdschap of genieten. Het mag er allemaal zijn! Het hoort erbij.

Maar wat je vooral niet moet doen is in je verdriet zwelgen of opgaan. Het is niet erg wanneer je je ongelukkig voelt omdat je rouwt. Het hoort er in ons leven nu eenmaal bij. Wanneer je denkt dat je je nooit ongelukkig mag voelen, dan wordt die gedachte alleen al er juist de oorzaak van dat je je daardoor ongelukkig voelt… en misschien zelfs onnodig ongelukkig blijft. Wanneer we gelukkig zijn ervaren we dat als een gevoel van groei. Wanneer we verdrietig zijn wordt iets diep binnen in ons geraakt. Daarom ervaren we geluk en verdriet. Daarom zouden we met beide emoties op eenzelfde manier moeten omgaan… omdat beide emoties ons sterker maken.

Alles is tijdelijk… ook rouw… het gaat allemaal voorbij. Of het nu blijdschap is… of verdriet… het gaat allemaal voorbij. Wanneer je eenmaal beseft dat alles verdwijnt, dan leidt dit tot nieuwe inzichten en kansen.

In een notendop leidt rouw tot verandering. Vanuit het denken van mijn vroegere professionele leven kan je je op verandering voorbereiden… om als je dat doet… je op de een of andere manier met die verandering kan omgaan… een verandering die je in eerste instantie (in je stoutste dromen) niet had verwacht.

Voorbereiden? Ja, als je het verlies ziet aankomen… en ja, wanneer je beiden bereid bent daar met elkaar over te praten. Maar velen zien het verlies niet aankomen… laat staan dat wanneer ze dat wel zien… ze beiden erover willen praten. De meesten worden overvallen door het bericht dat een dierbare is overleden. En dan nog, wanneer de eerste schokken een beetje beginnen weg te ebben en je je steeds meer bewust wordt van dat verlies, dan pas begint naar mijn mening het rouwproces… het proces van het verwerken van je rouw. Dan pas begint de verandering.

Hoe dat proces van die verandering verloopt, is voor iedereen weer anders. Wat ik wel heb geleerd en ervaren is dat hoe rauwer de rouw na een verlies is, des te dieper de liefde naar elkaar was. Ik heb ook geleerd door het tegelijkertijd omarmen van je grote liefde naar je dierbare… en de (rauwe) pijn en je verdriet van het overlijden… je iets hebt mogen creëren… de lessen die je van elkaar hebt mogen leren.

Laat daarom die lessen niet verloren gaan en ga met opgeheven hoofd verder op je levenspad. Wees trots dat je van die ander zoveel hebt mogen leren en dat jullie elkaar zoveel hebt mogen ondersteunen. Wees trots dat je van elkaar hebt mogen genieten op dat deel van jullie levenspad dat jullie gezamenlijk hebt mogen lopen! Bereid je daarom voor door wat je zou kunnen doen als je jezelf maar de kans geeft… en nog belangrijker… daag jezelf uit om verder te gaan.

Om verder te gaan en ondanks al je verdriet te ontdekken dat dit uiteindelijk één van je grootste avonturen tot nu toe zou kunnen worden.

(89) Afronding, een vervolg

Ieder beleeft het weer anders. Voor ieder is de rouw en de verwerking daarvan uniek. Daar komt nog bij dat wanneer je een kind verliest je naar mijn mening ook nog een deel van je toekomst verliest

In mijn vorige blog beschreef ik de afronding van mijn rouwproces met betrekking tot overlijden van mijn echtgenote. In reacties hierop werd een terechte vraag gesteld: “En je dochter dan?”

Ja… en mijn dochter dan?

Op dit moment heb ik niet echt verdriet van het overlijden in 2000 van mijn dochter. Ja, zult u wel denken, op het moment van schrijven is dat immers alweer 17 jaar geleden. Dat is lang geleden en daarom is het niet zo verwonderlijk dat je nauwelijks of geen verdriet meer hebt.

Hoe bizar het ook klinkt… dat ik nauwelijks verdriet heb van haar overlijden is niet omdat het inmiddels lang is geleden. En ja, tijd heelt niet alle wonden… zeker deze niet. Het is echter niet de tijd die is verstreken… het is iets volledig anders.

Naar mijn mening komt het omdat we vanaf haar geboorte wisten dat zij maar kort zou leven. De kinderarts adviseerde ons destijds geen geboortekaartjes te verzenden. We hebben de kaartjes wel verzonden. Ze was op de wereld gekomen… kortom, ze mocht er immers… zijn. Tijdens haar leven vroegen wij ons geregeld af of ze haar volgende verjaardag wel zou halen. Uiteindelijk is zij ruim 21 jaar geworden… weliswaar veel te kort, maar naar onze mening een respectabele leeftijd voor iemand met Cystic Fibrosis. Onze dochter wist en begreep al op 8-jarige leeftijd dat ze niet lang zou leven. Ze nam de beslissing om alles uit het leven te halen wat er menselijkerwijze in zat. Daar is ze wat mij betreft volledig in geslaagd.

Kort voor haar overlijden vertelde onze dochter dat het voor haar een feest zou zijn wanneer ze eindelijk naar Huis mocht gaan. En wij, ondanks dat we haar erg zouden missen, ja ook wij waren blij voor haar. Blij en verdrietig tegelijkertijd… ja, het voelt ambivalent… en dat is het ook. En zeker voor een buitenstaander die niet weet of begrijpt hoe ons gezin in elkaar zat en hoe het er bij ons toeging.

Mis ik haar? Ja en nee! Ja, ze in niet meer fysiek aanwezig en daardoor ben ik niet meer instaat om haar, zoals vroeger, geregeld een knuffel te geven. En nee, want ik voel geregeld haar aanwezigheid en soms schrijft zij op de een of andere manier via mij een blog of, schrijven we samen een blog.

Alleen al daarom heb ik mijn rouw ten gevolge van het overlijden van mijn dochter inmiddels geruime tijd achter mij liggen. Maar soms… wanneer ik een van haar vriendinnen weer ontmoet… dan heb ik het toch weer moeilijk.

Wanneer ik het voorgaande herlees dan wordt voor mij duidelijk waarom Irene, de schrijfster die reageerde op mijn vorige blog , het verlies van haar overleden zoon op een andere manier voelt. Hij overleed onverwacht. Alleen al daarom is haar rouw of verdriet anders.

Naar mijn mening hangt rouw en de verwerking van rouw sterk af van de manier waarop het overlijden van de dierbare tot stand is gekomen en werd beleefd. Overviel het je dat de ander overleed of, had je (jaren) er (op een rustige wijze) naartoe kunnen “leven.” Was je bij het overlijden aanwezig, of werd je verteld dat deze overleden was. Verliep naar jouw mening het overlijdensproces rustig of, juist niet. Al deze factoren, en vermoedelijk nog vele andere, zijn van invloed hoe u uw rouw ervaart en verwerkt.

Ieder beleeft het weer anders. Voor ieder is de rouw en de verwerking daarvan uniek. Daar komt nog bij dat wanneer je een kind verliest je naar mijn mening ook nog een deel van je toekomst verliest.