(86) Dilemma’s

Het dilemma bij een keuze met verschillende belangen ten aanzien van dierbaren kan zijn dat het grote beslissingen vraagt waar veel toekomstig geluk van afhangt. Het is het kiezen tussen twee dierbare werelden en daar moet je het beste van zien te maken. Soms heb je achteraf spijt van je keuze. Alleen weet je nooit hoe die andere keuze zou hebben uitgepakt. Misschien had je later van die andere keuze ook wel spijt gekregen. En op het moment het besef daar is, stap je ineens in een rouwproces.

De afgelopen paar blogs heb ik gevraagd of lezers me willen helpen met het aanreiken van ervaringen zoals zij dat zelf hebben meegemaakt of misschien nog meemaken. Hoe ze erover hebben nagedacht en bij stilgestaan. Het verhaal van een van de lezers triggerde diep vanbinnen iets bij mij. De blog gaat niet alleen over haar verhaal, maar ook over dat van anderen.

Alle lezers wil ik bij deze nogmaals bedanken voor hun bijdrage.

Waar gaat het verhaal in deze blog over?

Loes, een fictieve naam, en haar partner hebben een zoon en een dochter die geruime tijd elk hun eigen leven leiden.

De zoon woonde alleen en is een paar jaar geleden overleden. De zoon was vaak bij zijn ouders en zijn zus op bezoek. Loes en haar partner haalden samen troost uit wandelen en muziek… en ze haalden troost uit het gezin van hun dochter. Ook de dochter heeft veel verdriet over het verlies van haar broer. Uit eigen ervaring weet ik maar al te goed wat de impact is wanneer je een kind verliest. Het maakt niet uit hoe je het uitlegt… alleen mensen die het zelf hebben meegemaakt zullen begrijpen wat je probeert te zeggen. Je draagt het verdriet ten gevolge van het verlies van een kind voor de rest van je leven met je mee.

De dochter heeft een gezin en een kind en woont vanwege het werk van haar partner in het buitenland op zo’n 6 uur vliegen afstand. Het is een gelukkig gezin. Het straalt ervan af. Ondanks alle communicatiemiddelen waarover we tegenwoordig beschikken mist Loes het directe contact. De afstand maakt het er ook niet eenvoudiger op.

De dochter mist haar broer, hij kwam vaak bij haar op bezoek. Ze mist ook haar ouders en zou graag willen dat deze bij haar in de buurt zouden wonen zodat ze elkaar vaker konden zien.

De verhouding tussen Loes en haar moeder is nooit optimaal geweest. Desondanks doet Loes het leeuwendeel van de verzorging van haar moeder. Het valt haar steeds zwaarder om dit vol te houden. Er zijn nog andere familieleden die haar moeder zouden kunnen helpen. Haar moeder vindt echter dat het de taak van Loes is om haar te verzorgen. Aan anderen vraagt zij niets.

Wanneer Loes bij haar moeder is wordt nooit meer over haar overleden zoon gesproken. Wanneer Loes bij haar dochter is wordt wel over hem gesproken. Daar voelt Loes zich weer compleet… alsof het gezin weer compleet is.

Loes en haar partner zijn niet meer een van de jongsten en ook niet meer zonder gebreken. Verhuizen naar haar dochter is niet eenvoudig en hoe regel je de verzorging van je moeder? En al de kennissen en vrienden die je nu hebt… die je allemaal gaat missen. Het zou weer een geheel nieuw begin zijn… en dat op haar leeftijd.

Tja, daar sta je dan… hoe nu verder?

Iedereen wil van alles van Loes. Als Loes hier blijft voor haar moeder, zal Loes haar moeder uiteindelijk gaan verwijten dat ze niet bij haar dochter kan zijn. Als Loes voor haar dochter kiest zal haar moeder haar uiteindelijk gaan verwijten dat ze niet meer bij haar is.

Een in mijn ogen bijna vanzelfsprekende vraag die niet aan Loes wordt gesteld is… “Wat wil Loes!” Naar mijn mening is dit een vorm van verborgen verlies en verborgen rouw, een van de vormen van een rouwproces.

Wat wil jij wanneer je voor een dergelijk keuze komt te staan… waarbij het kan zijn dat niemand beseft wat er aan de hand is en daarom de vraag niet wordt gesteld… of… durft niemand de vraag aan jou te stellen? Maar belangrijk is… “Wat wil jij!”

Het dilemma bij de keuze is dat er verschillende belangen zijn ten aanzien van de dierbaren. Het dilemma is ook dat de keuze grote beslissingen vraagt waar veel toekomstig geluk van afhangt. Het is het kiezen tussen twee dierbare werelden en daar moet je het beste van zien te maken. Soms heb je achteraf spijt van je keuze. Alleen weet je nooit hoe die andere keuze zou hebben uitgepakt. Misschien had je later van die andere keuze ook wel spijt gekregen. En op het moment het besef daar is, stap je ineens in een rouwproces.

De keuze waarvoor je staat is zelden eenvoudig, maar eenmaal gemaakt moet je er volledig voor gaan. Nooit meer achteromkijken met het idee dat je misschien toch die andere keuze had willen maken. Het gaat erom wat voor jou of jullie goed is en vooral… goed voelt. Niets meer en zeker niets minder.

(78) Onmogelijke keuzes

Een keuze die met liefde is gemaakt en die door alle betrokken met het hart volledig wordt geaccepteerd is géén keuze… maar een vanzelfsprekendheid! In mijn ogen staat dat voor onvoorwaardelijke liefde!


Ze houden van elkaar. Alleen… haar ouders zijn “niet blij” met haar relatie. Ze staan niet achter haar! En dat vindt ze moeilijk. Ze vindt het lastig, want ze houdt zo ontzettend veel van de ander… en wil ook haar ouders geen verdriet doen. Ze voelt zich alleen… helemaal alleen… omdat ze gedwongen wordt een van de moeilijkste keuzes in haar leven te maken.

Keuze? Kan er überhaupt wel van een keuze worden gesproken? In de kern is het in een dergelijk situatie bijna niet mogelijk om te komen tot een keuze! Immers, welke keuze ook wordt gemaakt, zolang de keuze niet door alle betrokkenen met het hart wordt aanvaard, zullen er altijd mensen zijn die het bewust of onbewust niet eens zijn met de gemaakte keuze.

Hoe vaak gebeurt het niet dat je een slecht gevoel hebt over een keuze die is gemaakt… maar je weet niet waarom? Hoe vaak gebeurt het niet… dat jij er bewust van bent dat je het niet eens bent met de gemaakte keuze? In deze situaties komt verlies, al of niet verborgen, om de hoek kijken. Een verlies dat zich vertaalt in onmacht, verdriet en in extremere situaties zelfs in rouw.

Dat verlies zullen we hoe dan ook op de een of andere manier bewust moeten worden en kunnen accepteren. En hiermee zijn we dan tegelijkertijd in een van de vele variaties van het rouwproces terecht gekomen. Het betekent ook dat het verlies voor alle betrokkenen een verschillende betekenis heeft en alleen al daarom het verlies op een verschillende manier wordt verwerkt.

Een voorbeeld ter illustratie.

Beiden zijn ze het er mee eens dat ze gaan scheiden.

Vroeger werkten ze beiden bij hetzelfde bedrijf en konden ze samen thuis met elkaar bespreken wat ze gedurende de dag zoal hadden meegemaakt. Zij, ging bij een ander bedrijf werken. Een bedrijf waarbij alles wat ze overdag deed vertrouwelijk was en vooral niet mocht worden gedeeld met anderen. De relatie verkoelde daardoor enigszins. Zij, daarentegen deed er alles aan om de relatie op het oude niveau te houden. Hij kreeg promotie en was voor het werk vaak langere tijd in het buitenland. Door het werk wat hij deed werkte hij nauw samen met anderen, zo nauw dat er met een van de medewerkers een relatie ontstond.

Beiden zijn ze het er mee eens dat ze gaan scheiden… maar om verschillende redenen. Hij, omdat hij vond dat de afstand tot haar onoverbrugbaar was geworden. Zij, omdat hij vreemd was gegaan.

Het rouwproces zal voor beiden verschillend zijn. Niet alleen omdat zij verschillende persoonlijkheden en verschillende achtergronden hebben, maar ook omdat de uitgangspunten van het verlies (de scheiding) verschillend zijn.

Terug naar de keuze in het begin van deze blog.

Ieder mens is verantwoordelijk voor de eigen keuzes. Maar de ander, die ook van haar houdt, die kan met al de liefde die deze heeft… alleen maar toekijken… en er zijn voor degene die de keuze maakt. Want wat je er ook van vindt, ook al houden ze nog zoveel van elkaar, je mag naar mijn mening nooit de keuze beïnvloeden van je geliefde. Ook de ouders zijn belangrijk. En evenzo mogen ook de ouders naar mijn mening de keuze van hun kind op het gebied van haar liefde naar haar geliefde niet beïnvloeden. Ook zij mogen naar mijn mening, wat er ook gebeurt, alleen toekijken en er altijd voor haar zijn.

Hoe triest is dat niet? Je wilt aan de ene kant de ouders geen verdriet doen en aan de andere kant wil je je geliefde niet verlaten. Je zit in een spagaat… het is gewoon niet eerlijk… het is bijna niet mogelijk om een keuze te maken. En… zou je wel een keuze moeten maken?

shutterstock_223648765Degene die de keuze maakt, zal een keuze moeten maken met het hart. En hoe erg het voor de ander(en) ook is, zij zullen alleen maar mogen toekijken. Want één ding is heel zeker, wanneer zij zich gaan bemoeien met de keuze dan zal het naar mijn mening zeker fout gaan. Een relatie komt niet tot stand of… zal op de een of andere manier besmet zijn met de keuze die is gemaakt… of omdat misschien wel het gevoel bestaat dat de keuze werd geforceerd door een van de ander(en). Het zal altijd een volledige vrije keuze moeten zijn en degene die de keuze maakt zal deze altijd volledig vanuit het hart moeten, kunnen en mogen maken om tot juiste keuze te komen.

Wanneer een van de betrokkenen de keuze niet met het hart kan accepteren dan gaan naar mijn mening allen een rouwproces in van verbijstering via onmacht, bewustwording en hopelijk begrip naar een vorm van acceptatie. Want hoe je het went of keert, welke keuze ook is gemaakt… de relatie met de geliefde is op de een of andere manier beschadigd. En niet alleen de relatie tussen die twee is beschadigd, ook de relatie naar de ouders is op de een of andere manier beschadigd.

We staan er nooit echt bij stil wanneer we dergelijke keuzes maken. Want hoe de keuze ook uitpakt, de relaties zijn niet meer zoals in de periode van voor de beslissing met alle frustraties van dien. In mijn ogen zijn dergelijke keuzes geforceerd gemaakt en is er van ware liefde bij tenminste een van de betrokkenen geen sprake. Dat is niet eerlijk naar degene die de “werd gedwongen” tot de keuze… en niet alleen dat… deze persoon is getekend voor het leven!

Een keuze die met liefde is gemaakt en die door alle betrokken met het hart volledig wordt geaccepteerd is géén keuze… maar een vanzelfsprekendheid! In mijn ogen staat dat voor onvoorwaardelijke liefde!

(75) Mijn reis van rouw naar verdriet


In mijn eerste blog, op 23 september 2013, gaf ik aan dat u niet de enige bent die rouw op de een of andere manier moet verwerken. Ik gaf ook aan dat ik u door middel van deze blog deelgenoot wil maken van de reis die ik tot dan toe had gemaakt en nog steeds maak. En, dat ik de lessen die ik heb meegekregen en nog steeds meekrijg, met u wilde delen. Ja, dat was toen.

Inmiddels, 15 juni 2016, zijn we alweer bijna 3 jaar verder en is wat mij betreft het moment aangekomen om terug te kijken naar wat in de tussenliggende periode is gebeurd en wat we daarvan kunnen leren.

Mocht ik een opmerking maken die tegen je vooropgezette ideeën, je geloof of persoonlijke overtuigingen indruisen, accepteer dan dat wat voor jou klopt en laat de rest gaan.

Wanneer je mijn laatste blogs leest dan ben ik naast rouw en rouwverwerking ook met een spirituele benadering bezig. Met spiritueel bedoel ik niet dat mediums mij vertellen wat overleden dierbaren mij kunnen vertellen… nee… niet op die manier! Praktisch als ik ben kan ik niet zoveel met dergelijke boodschappen. Iedereen weet immers dat, hoe goed we ons best ook doen, tussen mensen communicatie al heel erg moeilijk is… laat staan tussen een dierbare overledene en wij als mens. Daarom probeer ik de kern uit dergelijke boodschappen te halen om te zien of ik daar op een Aardse en voor mij vooral heel praktische manier wat mee kan. Mijn blog met als titel “Licht” is zo’n voorbeeld.

In mijn eerste blogs praatte ik over de platte ervaringen… over rouwervaringen… over het rauwe verdriet… over de rauwe pijn. Misschien wel de harde kant van de rouw… van… van het verdriet. Nu 15 juni 2016, praat ik over liefde… ware liefde. Liefde niet alleen hier op Aarde, maar in een ander universum… waar mijn beide overleden maatjes zijn… en waar mijn gidsen zijn… met een oneindig veel grootsere gewaarwording of emotie… dan we hier op Aarde ervaren. Het boek “De Zielenreis” van Michael Newton beschrijft dat wat ik eigenlijk al lang heel lang onbewust wist.

Terugkijkend kan ik stellen dat ik alle fasen van verdriet (ontkenning, woede, onderhandelen, depressie en acceptatie) van Elizabeth Kübler-Ross voorbij heb zien komen. En niet alleen dat, ook begrippen als “passie” en “gedrevenheid” zijn factoren die bepalend zijn voor het verloop van het rouwproces. Twee factoren waarmee je negatieve zaken in je leven kunt ombuigen naar positieve, waardoor je er sterker uitkomt. Wat ik ook heb geleerd in het verleden is een positieve grondhouding aan te nemen. Een positieve grondhouding bepaalt niet alleen in sterke mate hoe je door het rouwproces gaat, het bepaalt ook de snelheid waarmee je dit doorloopt. Rouwverwerking is net een dans… twee stapjes vooruit en eentje terug. Uiteindelijk kom je toch waar je moet zijn.

Terugkijkend is het ook mijn ervaring dat ik tijdens het rouwproces tegelijkertijd op twee paden liep… misschien altijd wel heb gelopen. Het ene pad is dat van het hart of de ziel, het andere pad is dat van het hoofd. Het hart rouwt… om het verdriet… om het verlies van de personen die zijn overleden en die hij mist… de vriendschappen die verloren zijn gegaan en die hij mist… maar viert toch ook weer andere vriendschappen die hij heeft gekregen… en viert ook dat hij andere mensen heeft ontmoet. Het hoofd is gewoon bezig om te zorgen dat het hart overleeft. Het hoofd doet dit veelal onbewust en… misschien niet altijd op de meest elegante wijze… vaak niet… maar… het resultaat is wel dat ik gewoon doorga met leven. Ja, onbewust… maar toch moet ik vaak achteraf constateren dat juiste keuzes zijn gemaakt… en dat die keuzes mijn (levens)pad hebben veranderd.

Het resultaat is ook dat mijn hart en hoofd steeds meer in balans komen. De dagen dat ik in balans ben, zijn schitterende dagen in mijn leven. Als er dan ook nog vrienden bij me zijn… ja… ja, dan is ondanks al mijn verdriet zo’n dag gewoon… feest.

Terugkijkend blijkt ook dat mijn interessegebieden zijn gewijzigd… van techniek… naar mensen en het gedrag van mensen. Niet dat mensen op mijn werk niet belangrijk waren, integendeel, mensen waren juist heel belangrijk, alleen… bij rouw en rouwverwerking zijn mensen op een andere wijze belangrijk… meer persoonlijk… en… kwetsbaar. Met name na mijn openhartoperaties voelde het alsof de wal het schip had gekeerd. Ik had geen zin meer om het werk waar ik vroeger van genoot…nog uit te voeren. Het voelde alsof een schakelaar was omgezet. Maar… dat nieuwe aandachtsgebied… mensen… vind ik oneindig veel uitdagender en interessanter dan techniek. Achteraf zou ik willen dat ik hier veel eerder mee was begonnen… het is niet anders.
mijn reies van rouw naar verdriet - shutterstock_343539905
Terwijl ik in de afgelopen periode bewust en onbewust bezig was met het verwerken van mijn rouw, kan ik nu constateren dat ik een enorme ommezwaai heb gemaakt. Een ommezwaai waardoor de harde pijn van de rouw is veranderd in de zachte pijn van het verdriet. Bovendien heb ik nieuwe mogelijkheden op mijn pad gekregen en ben ik ondanks mijn verdriet weer een blij mens geworden. Achteraf kan ik concluderen, dat wat ik nu heb bereikt en zoals ik mij nu voel, ik 3 jaar geleden zelfs in mijn stoutste dromen niet heb kunnen bedenken!

Ik hoop dat u in de (nabije) toekomst ook kunt terugkijken naar de periode waarin u op de een of andere manier bezig was uw rouw te verwerken en… dat u vergelijkbare en voor u ook acceptabele conclusies kunt trekken.

(73) Het gaat niet vanzelf…

Het is vaak lang en hard werken om je rouw te verwerken, maar uiteindelijk vind je een nieuw begin. Het gaat echter niet vanzelf… je moet het wel willen!

Het gaat niet vanzelf… je moet het wel willen!

Wanneer je rouwt of verdriet hebt dan is daar een reden voor. Het doet er niet echt toe wat de oorzaak hiervan is, voor jou is het verdriet op dat moment reëel.

De oorzaak van je verdriet is vaak het gevolg dat er iets in je leven verandert of is veranderd; iets wat voor jou altijd belangrijk was en nu niet meer bestaat of aanwezig is. Het klinkt hard, maar je zal toch op de een of andere manier met die verandering moeten leren leven, maar kan je dat ook? Het is niet makkelijk om een verandering, en zeker een verlies, te accepteren.

Hoe schokkend of hoe hevig de verandering ook is voor je en hoe moeilijk het ook is om deze te aanvaarden, je zal toch verder moeten met je leven. Je zal toch op de een of andere manier moeten leren omgaan met je verlies. Maar… misschien wil je niet met die verandering leven… ook later niet… misschien kan je het niet.

Uit mijn persoonlijke ervaring ben ik van mening dat er tijdens een verandering of een verlies twee processen parallel aan elkaar verlopen. Het ene proces heeft te maken met de verwerking van de rouw of het verlies dat je meemaakt ten gevolge van die verandering. Het andere proces heeft te maken met hoe je overleeft in of omgaat met de nieuwe situatie waarin je bent terecht gekomen.

Des te extremer de veranderingen in een of beide processen zijn, des te zwaarder is de verwerking van het verlies en des te langer duurt het opdat je weer op een voor jou acceptabele manier met je leven verder gaat of… misschien wel verder kan gaan.

Je kan ook “besluiten” voor je rouw te vluchten of de verwerking ervan uit te stellen terwijl je zo goed en zo kwaad als dit mogelijk is in de gegeven situatie, verder gaat met je leven. Maar uiteindelijk zal je je rouw of je verlies toch een keer moeten verwerken of loslaten.

Denk niet dat ik je verlies en de pijn die je daarvan ondervindt onderschat. Maar wanneer je de veranderingen ten gevolge van je verlies en de pijn niet kunt of op de een of andere manier niet wilt accepteren, dan kan je naar mijn mening ook je verlies of je rouw niet verwerken. En… dat geeft dan weer aanleiding tot allerlei onbestemde kwaaltjes of zelfs erger.

IMG_6197 - HPF - Een nieuw beginEr bestaan wel theoretische modellen voor de verwerking van rouw of om te gaan met veranderingen. Maar een model is echter een (sterk) vereenvoudigde representatie van de werkelijkheid; de praktijk is veel weerbarstiger. Voor de verwerking van je rouw of je verlies is geen kant en klaar recept te geven, dat is voor iedereen persoonlijk. Afhankelijk van hoe je in het leven staat duurt de acceptatie van de verandering of het verlies bij de een langer dan bij de ander. Daar is niets mis mee… zolang je die verandering uiteindelijk ook accepteert.

Het is vaak lang en hard werken om je rouw te verwerken, maar uiteindelijk vind je een nieuw begin.

Het gaat echter niet vanzelf… je moet het wel willen!

(60) Toekomst

DSC01548 - BNa het verlies van een dierbare staat het leven voor je vaak volledig op zijn kop. Zodanig zelfs, dat je heel andere dingen gaat doen in je leven dan toen je dierbare nog leefde. Ik heb mensen na een enorm verlies helemaal tot ontplooiing zien komen. Je kende ze bijna niet meer terug, alsof ze nu pas echt leven. Het levenspad waarop zij liepen was als het ware van richting veranderd.

Het verlies van een dierbare is niet de enige gebeurtenis dat je levenspad kan veranderen. Om maar wat voorbeelden te noemen: het ontmoeten van je eerste liefde, of je nieuwe liefde, of je huwelijk, of de geboorte van je kind, of de geboorte van een kleinkind. Maar het hoeft niet altijd over anderen te gaan. Het kan ook over jezelf gaan: zoals het met succes afronden van een opleiding, of door ontslag uit je werk, of door een faillissement van je werkgever of misschien wel van jezelf, of door zomaar een toevallige gebeurtenis. Gebeurtenissen die kunnen leiden tot het krijgen van nieuwe vrienden, maar ook het verliezen van vrienden. Gebeurtenissen die je inzicht geven wie je echte vrienden zijn of wat echt belangrijk is in je leven. Al zal je dit meestal achteraf pas beseffen, het zijn gebeurtenissen die je levenspad (soms drastisch) veranderen.

Waar het naar mijn mening om gaat is dat je ten gevolge van deze gebeurtenissen nu andere keuzes maakt die je vroeger nooit zou hebben bedacht, laat staan genomen.

Waren we vroeger dan niet gelukkig en vinden we dat we dat nu dan wel zijn omdat we nu heel andere keuzes in het leven maken? Dat denk ik niet! Mensen waren vroeger ook gelukkig en tegenwoordig kunnen mensen ook ongelukkig zijn. Maar toch vraag je je af waarop de keuzes die ze vroeger maakten, waren gebaseerd.

Vaak wordt als antwoord gegeven dat tegenwoordig de mogelijkheden voor ons heel anders en beter of geavanceerder zijn dan vroeger. En ook dat normen en waarden zijn veranderd. Persoonlijk vind ik dat een cliché. Vroeger, toen ik over de wereld reisde voor mijn werk, voelde ik mij soms net een tijdreiziger. Soms kwam ik op plaatsen terecht waar het voor mij voelde alsof ik jaren in de geschiedenis terug ging. Op andere momenten bezocht ik bedrijven, en zag ik producten en werkwijzen die zo geavanceerd waren dat het net was alsof je in de toekomst was aangekomen. Naar mijn mening wordt de mate van de verandering van de wereld en de cultuur waarin wij leven bepaald door de mate van acceptatie door de mensen binnen die cultuur. Het kan ook zijn dat er krachten aan het werk zijn waardoor de mogelijkheden binnen een maatschappij of cultuur minder geavanceerd worden dan vroeger. Maar, alle culturen zijn niet één op één op alle terreinen met elkaar te vergelijken. Wat wij in onze cultuur belangrijk vinden, hoeven anderen in hun cultuur niet belangrijk te vinden. Dat is niet erg, zolang we elkaar accepteren!

Nee, de reden dat mensen, vooral na een groot persoonlijk verlies, een volledig andere keuze maken zit in hen zelf. Naar mijn mening gebeurt (bijna) niets toevallig. Zij dienden in eerdere fasen van hun leven een aantal lessen te leren. Lessen die voor hen op dat moment belangrijk waren, en misschien zelfs nu nog zijn. Lessen die zij eerst dienden te leren, en vooral ook inzicht gaven, voordat ze verder konden op hun levenspad. Deze mensen beginnen letterlijk weer opnieuw, alsof ze weer in het begin van hun leven staan, alleen dit keer met een enorme dosis aan kennis en ervaring. Deze mensen leven als het ware meerdere levens in één mensenleven.

Deze mensen weten beter wat ze nu willen doen en met meer passie dan vroeger. Ze kunnen nu de gevolgen van hun keuzes beter inschatten. Ja, ze maken nog steeds fouten en dat zullen ze ook blijven doen, maar het verschil is dat ze nu ook beter met hun fouten kunnen omgaan. Daar komt bij dat risico’s die ze eventueel kunnen lopen door hen lager worden ingeschat dan vroeger. Vroeger had je de verantwoording voor je gezin. Vooral de financiële verantwoording en / of ernstige en langdurige ziektes in het gezin wilde nog wel eens een beperkende factor zijn in wat jij en je dierbare samen wilde bereiken. En zeker wanneer je kinderen volledig op eigen benen staan, heb je aan niemand meer verantwoording af te leggen en kan je in principe doen wat je wilt.

Ik heb geleerd dat je kansen moet aangrijpen die je worden geboden. Dat is eenvoudig gezegd, je moet ze natuurlijk wel eerst zien. Het voelt meestal als een cadeautje en achteraf voelt het soms ook alsof een wonder is gebeurd. Het komt erop neer dat je niet alleen bewust bent op wat er gebeurt in je omgeving, maar ook dat je tegelijkertijd bewust bent van je emoties, van je gedachten, je gevoel en de wisselwerking tussen dat alles. Daar vraag je nogal wat van jezelf.

Wanneer je een drukke baan hebt en/of een gezin of een relatie hebt dan gebeuren er vaak veel dingen tegelijkertijd. Om het voorzichtig te zeggen, je hebt niet altijd de tijd om je omgeving, jezelf en de wisselwerking daartussen te analyseren. Je hebt eerder het gevoel dat je bezig bent met blussen van brandjes, dan met bewust te leven. Laat staan dat je de kansen ziet die je af en toe worden geboden. En zelfs al mocht je de kansen zien die je worden geboden dan is het nog maar de vraag of je de gevolgen of de veranderingen hiervan accepteert. Wanneer je een relatie hebt zijn de gevolgen van dergelijke beslissingen van een geheel andere orde dan wanneer je alleen bent. Na het verlies van een dierbare verandert jouw “omgeving” echter volledig en word je feitelijk gedwongen om na te denken hoe je verder gaat. Misschien is dat ook wel een reden om heel andere dingen te gaan doen dan je tot dan toe hebt gedaan, zeker wanneer eventuele kinderen uit huis zijn.

Wat ik ook heb geleerd is dat zodra je weer vooruit kijkt in het leven de harde kant van het verlies en rouw eraf gaat, het allemaal zachter wordt, zodat je ermee kan omgaan. Het maakt ook beter zichtbaar wie jij bent.

Beste lezer, er is geen kant-en-klaar recept dat bij iedereen na het verlies van een dierbare tot onmiddellijk resultaat leidt. Het licht aan het einde van de tunnel zie je wanneer je er voor open staat. Dat gebeurt meestal pas wanneer je behoorlijk op weg bent met het verwerken van je rouw. Niet alleen dat, je moet ook bewust zijn op wat er in je “omgeving” gebeurt en de wisselwerking daarvan met je emoties, je gedachten en je gevoel. Dan ben je instaat vooruit te kijken en toekomst gericht bezig te zijn… het is een manier van leven.