(98) Een ontmoeting

Wanneer je goed oplet op de wereld om je heen… dan kom je geregeld bijzondere dingen tegen om van te genieten… dan ontmoet je mensen waarmee je bijzondere gesprekken hebt. Hoe meer je je hiervan bewust bent… hoe mooier het leven wordt… hoe gelukkiger je wordt… ondanks dat grote verlies of de dierbare(n) die je hebt verloren.

We ontmoetten elkaar ergens op een vliegveld, wachtend tot we zouden worden opgeroepen om aan boord van het vliegtuig te gaan dat ons naar onze bestemming zou brengen. Zij ging naar Italië… een week naar een schildercursus in Florence en aansluitend daarop een week naar Venetië en Rome. Ik was onderweg naar huis.

De ontmoeting had iets magisch. We hadden beiden het gevoel dat we elkaar al heel lang kenden. Maar, dat kon gewoon niet. We waren opgegroeid in totaal verschillende culturen en werelden. Zij was opgegroeid ergens in Midden-Amerika en ik ergens in Noordwest-Europa. Tijdens het gesprek kwamen we erachter dat zij haar man en haar zoon had verloren… en… ik had mijn dochter en mijn echtgenote verloren. Zij had nog een dochter en ik nog een zoon. Het leek wel of we de twee helften van een geheel waren. We herkenden van elkaar het verdriet waarmee we worstelden… we begrepen elkaar door en door. Misschien hadden we daarom wel het gevoel dat we elkaar al heel lang kenden.

Ons gesprek duurde nog geen uur, maar het voelde zoveel langer. Het leek wel of we elkaar wel moesten ontmoeten… we elkaar moesten ontmoeten om ons bewust te maken dat je weliswaar door je verlies heel veel verdriet hebt… maar dat je daarin niet de enige bent.

Toen ze naar het vliegtuig liep dat haar naar Italië zou brengen leek het… alsof ze huppelde… alsof ze opgelucht was… alsof ze zich bewust was geworden dat zij niet de enige was die dierbare maatjes had verloren. Bij mij leek het alsof een sluier werd weggetrokken… waardoor alles een beetje helderder… blijer… lichter werd.

Het was zomaar een toevallige, korte ontmoeting. Maar toch… door de rust en de blijheid die het gaf… achteraf… zowel bij haar als bij mij… zou je (bijna) denken dat die ontmoeting door hogerhand was opgezet. En juist die kleine momenten… die kleine momenten die in schril contrast kunnen staan met het leven van alle dag… die kleine momenten zijn voor mij de momenten die het waard maken om alles uit het leven te halen wat er voor mij maar in zit.

Wanneer je goed oplet op de wereld om je heen… dan kom je geregeld bijzondere dingen tegen om van te genieten… dan ontmoet je mensen waarmee je bijzondere gesprekken hebt. Hoe meer je je hiervan bewust bent… hoe mooier het leven wordt… hoe gelukkiger je wordt… ondanks dat grote verlies of de dierbare(n) die je hebt verloren.

(97) Het is tijd om van koers te veranderen

Voor mij is het tijd om van koers te veranderen. Gevoelsmatig heb ik mijn belofte aan mijn dochter voor de invulling van haar laatste wens al tijdje geleden gerealiseerd. Het voelt niet meer als de invulling van een belofte, maar het is het veel meer een behoefte geworden. Een behoefte om dit werk te (mogen) doen.

Wat ik in de afgelopen jaren heb geleerd met het schrijven van deze blogs voor de Stichting Jouw Rouwverwerking is… dat ik aan het begin van deze reis absoluut niet kon overzien en niet kon beseffen wat ik allemaal zou meemaken op mijn reis over het pad van rouwverwerking… een reis met momenten waarin ik niet meer wist wat ik zou moeten doen om weer verder te komen in dit leven… momenten waarin ik liever wilde sterven om naar Huis te mogen, om mijn grote liefde weer te mogen zien en weer in mijn armen te mogen houden… en toch… en toch was erin die periode altijd iets dat, of iemand die mij op de een of andere manier motiveerde, stimuleerde, of soms zelfs een “duwtje” in de rug gaf om door te gaan… en op die momenten waar ik echt niet verder kon en het allemaal tegen zat, mijn beschermengelen mij duidelijk lieten voelen dat wanneer ik ze om hulp zou vragen, ik op de een of andere manier hulp zou ontvangen.

Wanneer ik in de afgelopen periode zo af en toe terug keek naar hoe ver ik was gekomen, was ik iedere keer verbaasd over wat ik in die tussentijd allemaal had bereikt. Gedurende de dagelijkse gang van zaken viel mij dat nooit zo op. Maar terugkijkend na een langere periode viel het juist op. Het gaf mij ook weer die extra kracht om door te blijven gaan op mijn levenspad.

Terugkijkend had ik misschien heel veel eerder hulp moeten vragen bij het verwerken van mijn rouw. Vermoedelijk heeft dat zo moeten zijn want het levenspad waarop ik mij nu bevind, voelt voor mij wel heel erg goed. Het is wat het is.

Het is tijd om van koers te veranderen want de verwerking van rouw betekent doorgaan. Meestal betekent doorgaan op een andere manier in het leven staan dan je eerder deed. Doorgaan met die zaken die voor jou belangrijk zijn in je leven. Ondanks dat grote verlies. Ondanks die rauwe pijn. Doorgaan met je leven… je moet wel.

Besef dat hoe dichter je bij de dierbare stond die je hebt verloren en besef dat hoe meer je van deze hebt gehouden, hoe rauwer en hoe dieper je verdriet is door het verlies. Aan de ene kant doet jou dat heel veel pijn en aan de andere is dat naar de dierbare die je hebt verloren een enorm compliment en het geeft ook aan hoe veel je van elkaar houdt.

Maar met dat doorgaan zet je ook je eerste stappen in het rouwproces. Met dat doorgaan begin je ook weer vooruit te kijken naar waar je naartoe gaat. Al weet je, of misschien besef je je bestemming nog niet. Ja, het wordt tijd om van koers te veranderen.

Ja, ook voor mij is het tijd om van koers te veranderen. Gevoelsmatig heb ik mijn belofte aan mijn dochter voor de invulling van haar laatste wens al tijdje geleden gerealiseerd. Het voelt niet meer als de invulling van een belofte, maar het is veel meer een behoefte geworden. Een behoefte om dit werk te (mogen) doen.

Voor de website van de Stichting is het ook tijd om van koers te veranderen. Op dit moment wordt een plan uitgewerkt om later dit jaar voor jullie een discussieforum aan de website toe te voegen. Het forum krijgt een beveiligde omgeving. Als je ideeën hebt voor de opzet of de inhoud van het forum dan hoor ik dat graag. Je kan mij via het contact formulier bereiken.

(89) Afronding, een vervolg

Ieder beleeft het weer anders. Voor ieder is de rouw en de verwerking daarvan uniek. Daar komt nog bij dat wanneer je een kind verliest je naar mijn mening ook nog een deel van je toekomst verliest

In mijn vorige blog beschreef ik de afronding van mijn rouwproces met betrekking tot overlijden van mijn echtgenote. In reacties hierop werd een terechte vraag gesteld: “En je dochter dan?”

Ja… en mijn dochter dan?

Op dit moment heb ik niet echt verdriet van het overlijden in 2000 van mijn dochter. Ja, zult u wel denken, op het moment van schrijven is dat immers alweer 17 jaar geleden. Dat is lang geleden en daarom is het niet zo verwonderlijk dat je nauwelijks of geen verdriet meer hebt.

Hoe bizar het ook klinkt… dat ik nauwelijks verdriet heb van haar overlijden is niet omdat het inmiddels lang is geleden. En ja, tijd heelt niet alle wonden… zeker deze niet. Het is echter niet de tijd die is verstreken… het is iets volledig anders.

Naar mijn mening komt het omdat we vanaf haar geboorte wisten dat zij maar kort zou leven. De kinderarts adviseerde ons destijds geen geboortekaartjes te verzenden. We hebben de kaartjes wel verzonden. Ze was op de wereld gekomen… kortom, ze mocht er immers… zijn. Tijdens haar leven vroegen wij ons geregeld af of ze haar volgende verjaardag wel zou halen. Uiteindelijk is zij ruim 21 jaar geworden… weliswaar veel te kort, maar naar onze mening een respectabele leeftijd voor iemand met Cystic Fibrosis. Onze dochter wist en begreep al op 8-jarige leeftijd dat ze niet lang zou leven. Ze nam de beslissing om alles uit het leven te halen wat er menselijkerwijze in zat. Daar is ze wat mij betreft volledig in geslaagd.

Kort voor haar overlijden vertelde onze dochter dat het voor haar een feest zou zijn wanneer ze eindelijk naar Huis mocht gaan. En wij, ondanks dat we haar erg zouden missen, ja ook wij waren blij voor haar. Blij en verdrietig tegelijkertijd… ja, het voelt ambivalent… en dat is het ook. En zeker voor een buitenstaander die niet weet of begrijpt hoe ons gezin in elkaar zat en hoe het er bij ons toeging.

Mis ik haar? Ja en nee! Ja, ze in niet meer fysiek aanwezig en daardoor ben ik niet meer instaat om haar, zoals vroeger, geregeld een knuffel te geven. En nee, want ik voel geregeld haar aanwezigheid en soms schrijft zij op de een of andere manier via mij een blog of, schrijven we samen een blog.

Alleen al daarom heb ik mijn rouw ten gevolge van het overlijden van mijn dochter inmiddels geruime tijd achter mij liggen. Maar soms… wanneer ik een van haar vriendinnen weer ontmoet… dan heb ik het toch weer moeilijk.

Wanneer ik het voorgaande herlees dan wordt voor mij duidelijk waarom Irene, de schrijfster die reageerde op mijn vorige blog , het verlies van haar overleden zoon op een andere manier voelt. Hij overleed onverwacht. Alleen al daarom is haar rouw of verdriet anders.

Naar mijn mening hangt rouw en de verwerking van rouw sterk af van de manier waarop het overlijden van de dierbare tot stand is gekomen en werd beleefd. Overviel het je dat de ander overleed of, had je (jaren) er (op een rustige wijze) naartoe kunnen “leven.” Was je bij het overlijden aanwezig, of werd je verteld dat deze overleden was. Verliep naar jouw mening het overlijdensproces rustig of, juist niet. Al deze factoren, en vermoedelijk nog vele andere, zijn van invloed hoe u uw rouw ervaart en verwerkt.

Ieder beleeft het weer anders. Voor ieder is de rouw en de verwerking daarvan uniek. Daar komt nog bij dat wanneer je een kind verliest je naar mijn mening ook nog een deel van je toekomst verliest.

(88) Afronding

Met de afronding van mijn rouw wil ik u ook meegeven dat het tijdens de verwerking van rouw niet alleen gaat over verdriet… maar ook over vreugde en geluk.

In mijn eerste blog gaf ik aan dat u niet de enige bent die rouw op de een of andere manier moet verwerken. Ik wilde u deelgenoot maken van de reis die ik tot dan toe had gemaakt naar aanleiding van het verlies van mijn dochter en mijn echtgenote. De lessen die ik had meegekregen wilde ik ook met u delen in de hoop dat u deze misschien zelf zou kunnen toepassen.

In de 75e blog keek ik terug over een periode van bijna 3 jaar en beschreef hoe ik bewust en onbewust bezig was met verwerken van mijn rouw. Terugkijkend constateerde ik op dat moment dat de harde pijn van de rouw was veranderd in de zachte pijn van het verdriet, dat ik nieuwe mogelijkheden op mijn levenspad had gekregen en ondanks het verdriet weer een blij mens was geworden.

Met het publiceren van de 87e blog was het mij duidelijk geworden dat het goed is dat ik verdriet heb… omdat mijn echtgenote is overleden… en haar mis. Maar, haar zal moeten loslaten wil ik verder komen in mijn leven! En niet alleen dat, ik zal ook de persoon die ik diep vanbinnen ben volledig moeten accepteren met alle beperkingen en mogelijkheden! Achteraf constateerde ik ook dat ik inmiddels zover was veranderd dat het bij mij diep vanbinnen stil was geworden… bijna sereen.

Bij het publiceren van deze blog ben ik op een punt gekomen waarin ik daadwerkelijk kan zeggen dat ik mijn overleden echtgenote heb losgelaten en dat zij daarmee verder is kunnen gaan op haar pad in het universum waar zij nu is. Haar aanwezigheid kan ik weliswaar niet meer voelen maar op de een of andere manier besef ik dat we altijd met elkaar verbonden blijven.

Op het moment van schrijven geeft mijn gevoel duidelijk aan dat de verwerking van mijn rouw is afgerond. Naar mijn mening zal het echter nooit voltooid zijn. Er zullen in de toekomst altijd momenten komen dat ik aan mijn overleden echtgenote terugdenk. Op die momenten zal mijn verdriet echter geen pijn meer doen. Een partner zal dat begrijpen en er juist op die momenten voor mij zijn… net zo, zoals ik er voor haar zal zijn.

De innerlijke stilte waarover ik schreef in mijn vorige blog is er nog steeds en voelt op dit moment alsof het is veranderd in… innerlijk vrede. Vermoedelijk ligt de oorzaak in het feit dat ik daadwerkelijk heb geaccepteerd wie ik ben… met al mijn mogelijkheden… en al mijn beperkingen. Daarbij constateer ik ook dat ik nog meer voorbijga aan onnodig gedoe, onzin gesprekken of onzin discussies. Het voelt alsof ik een volledig nieuw leven moet samenpersen op dat deel van mijn levenspad waarop ik nu loop. Voor mij is het duidelijk dat ik gebruikmakend van alle lessen die ik heb geleerd, definitief verder kan met een leven vol blijdschap, kansen en vooral nieuwe uitdagingen.

Met de afronding van mijn rouw wil ik u ook meegeven dat het tijdens de verwerking van rouw niet alleen gaat over verdriet… maar ook over vreugde en geluk.

(85) Leef!

Beter een kort leven en alles eruit te hebben gehaald wat er mogelijkerwijze inzit dan een lang leven zonder echt te leven!

Leven en liefde zijn centrale thema’s in ons bestaan. En met name aan echt leven en ware liefde ontbreekt het nogal op dit moment in onze wereld. Leven en liefde zijn naar mijn mening te belangrijk in ons bestaan om te verspillen.

Ondanks al het verdriet om ons heen en al het verdriet waar we persoonlijk mee hebben te maken, wat de oorzaak daarvan ook mag zijn, is het belangrijk om verder te gaan met het echte leven en de ware liefde. Door op deze manier in ons leven verder te gaan eren we en danken we degenen die we hebben verloren. En daarnaast danken we ze ook dat we veel van ze hebben geleerd, zeker wanneer we dat ten voordele van ons zelf gebruiken… en vooral ook voor de wereld om ons heen.

Hoe moeilijk de situatie ook is in je leven, besef dat relaties met geliefden, vrienden en vriendinnen komen en gaan. Sommige relaties zijn voor het leven… of zelfs eeuwig. Andere relaties bestaan maar voor een bepaalde periode. Die relaties zijn in mijn ogen bedoeld om van elkaar te leren in het leven… en van het leven… wat dat dan ook is. Wanneer we alles van elkaar hebben geleerd en het maakt niet uit wat en hoeveel, dan scheiden onze wegen om elkaar in de toekomst misschien weer te ontmoeten.

Alleen al daarom is het belangrijk om niet te blijven hangen in je verdriet. Maar is het naar mijn mening beter om alles uit het leven te halen wat erin zit dan een lang leven zonder echt te leven!

Het is makkelijk gezegd, doen is toch iets anders. Door alles vanuit het positieve te blijven bekijken en te beoordelen… hoe moeilijk dat ook is… pak je uiteindelijk weer de draad op… en kom je daar waar jij wilt zijn.

Je hoeft het niet allemaal onmiddellijk in acties en daden om te zetten. De houding alleen al is voldoende omdat je daarmee bijna vanzelf overgaat tot acties die in lijn zijn met alles wat jij voelt.

Maar dat gezegd hebbende…

Er zijn mensen in onze wereld, veel mensen, die vandaag nauwelijks te eten hebben en niet weten of de volgende dag überhaupt nog iets te eten is… laat staan… overmorgen. Mensen die vandaag niet weten of ze morgen nog wel leven. Mensen die, mogelijk al jaren, in de meest erbarmelijke, zo niet gruwelijke omstandigheden moeten leven. Mensen die iedere dag, ieder uur, iedere minuut moeten overleven… die niet anders weten! En die mensen ga je dan vertellen dat ze hun leven op een positieve wijze moeten bekijken en beoordelen? Die mensen ga je vertellen dat ze alles uit het leven moeten halen wat erin zit? Ze zullen niet begrijpen waarover je het hebt… ze doen immers niet anders! Iedere dag halen ze al alles uit het leven wat er voor hen inzit… hoe weinig het ook maar is! Voor hen zit er gewoon niet meer in!

Kortom, ik ga net als deze mensen… en net als mijn dochter in haar korte leven… letterlijk alles uit het leven halen wat er inzit. Misschien vindt u dat van mij arrogant, maar een lang leven zonder echt te leven is voor mij persoonlijk hetzelfde als… een verspild leven.

En ineens is de dood voor mij niet meer belangrijk! Wat belangrijk is voor mij, is om er alles uit te halen wat er voor mij mogelijkerwijze inzit… iedere dag… zolang ik leef… en misschien zelfs daarna!