(129) Vlak na de geboorte van je kind word je verteld dat het geen lang leven is gegund

De rauwe rouw door het verlies van je kind verandert uiteindelijk in de zachte pijn van het verdriet. De scherpe kantjes gaan ervan af, maar de pijn van het verlies van je kind gaat nooit over!

Estimated reading time: 8 minutes

Na de geboorte van je kind hoor je dat het geen lang leven is gegund

Wanneer je als ouder bij de geboorte van je kind krijgt te horen dat het ernstig ziek is en geen lang leven is gegund dan stap je in de hefstigste rollercoasterrit van je leven die je je maar kunt voostellen. Hoe leg je aan familie, vrienden en kennissen uit wat er met je pasgeboren kind aan de hand is? Hoe leg je uit wat de toekomstverwachting is voor je pasgeboren kind?

En zo begint het

Het zijn geen makkelijke gesprekken met de familie! Zeker niet wanneer je pasgeboren kind er ondanks alles fantastisch uitziet en sommige familieleden daardoor gewoon niet kunnen aanvaarden dat je kind ernstig ziek is. Of omdat je kind een ziekte heeft dat genetisch met een van de familiesystemen … of misschien zelfs beide familiesystemen is verbonden. Hoe ga je binnen je gezin daarmee met elkaar om? Om dan maar even te zwijgen over de wereld buiten je gezin. En vooral niet te vergeten … hoe ga jij daarmee om?

Hoe gaan jullie samen verder wanneer je later ontdekt dat het aantal vrienden om jullie heen minder en minder wordt. Alsof zij het moeilijk vinden of liever niet meer in jullie nabijheid willen zijn. Alsof jullie zelf … jij, je partner en jullie andere kinderen … het al niet moeilijk genoeg hebben. Zij hebben immers ook alle aandacht en liefde nodig … net als jijzelf. Uiteindelijk probeer je alles wat buiten je gezin gebeurt van je af te laten glijden omdat je kind en gezin oneindig veel belangrijker zijn. Dat is echter makkelijker gezegd dan gedaan. Het voegt een extra dimensie toe aan alle problemen die jullie al hebben.

Onbewust kom je in een overlevingsstand

Onbewust kom je in een overlevingsstand terecht waarin je altijd maar weer voor je kind vecht om het zo lang mogelijk te kunnen laten leven.

Er zijn momenten dat het fantastisch gaat, alsof er niets aan de hand is en het kind kern gezond lijkt. Er zijn ook van die momenten die zo verdrietig zijn en je kind zo ziek is dat het met spoed naar het ziekenhuis moet … je op dat moment bang bent dat het niet meer thuis zal komen.

Soms komen die sterke emotionele momenten vlak na elkaar en schiet je in korte tijd van blijdschap naar angst. Uiteindelijk betrap je je erop dat je geregeld met de gedachte leeft dat dit het laatste jaar voor je kind zou kunnen zijn.

Misschien heb je inmiddels naar buiten toe geleerd om je emoties en de pijn bij jou en je gezin niet meer te laten zien. Omdat mensen het niet begrijpen. Of omdat zij van mening zijn dat de pijn bij deze mensen of bij anderen juist heel veel zwaarder dan bij jullie. Of omdat zij aan jou de sociale vraag stellen hoe het met je gaat … maar niet in je antwoord zijn geïnteresseerd.

Je kind kan niet meer
En dan komt er, altijd weer onverwacht, dat onvermijdelijke moment dat je kind aangeeft dat hoe graag het ook wil … hoeveel het ook van jullie houdt … het de kracht niet meer kan opbrengen om verder te kunnen met het leven … niet meer verder wil leven … en besluit dat het zo genoeg is … naar Huis wil. Hoe kan jij als ouder dan uiteindelijk de moed opbrengen om je kind toestemming te geven dat het ook van jou naar Huis mag … ongeacht hoe zwaar dat voor jou ook is?
Eindelijk naar Huis

En dan komt er, altijd weer onverwacht, dat onvermijdelijke moment dat je kind aangeeft dat hoe graag het ook wil … hoeveel het ook van jullie houdt … het de kracht niet meer kan opbrengen om verder te kunnen met het leven … niet meer verder wil leven … en besluit dat het zo genoeg is … naar Huis wil. Hoe kan jij als ouder dan uiteindelijk de moed opbrengen om je kind toestemming te geven dat het ook van jou naar Huis mag … ongeacht hoe zwaar dat voor jou ook is? Het worden voor jou op dat moment lange en slapeloze nachten … als je die eerder al niet had.

De aanloop naar het overlijden

Uiteindelijk komt dan het in en in verdrietige moment dat je de aanloop naar het overlijden van je kind bewust mag meemaken. Tijdens die aanloop kan je er alleen maar voor je kind Zijn, terwijl jij je kind nog zo heel veel zou willen geven. Je zo voor je kind zou willen blijven vechten. Zo graag zou willen ruilen met jouw kind.

Op een gegeven moment echter, meestal onverwacht, wordt het heel stil om je heen. Je wereld lijkt te kantelen en langzaam tot stilstand te komen. Het voelt als een in en in vredig moment. Het is het moment dat jij je kind met Liefde toestemming geeft om naar Huis te gaan. En, je beseft dat alles volop in Liefde en Licht tussen jullie is gezegd.

Zodra jij je toestemming hebt gegeven komt langzaam, heel langzaam, jouw wereld weer in beweging. Begin je alle geluiden weer om je heen te horen. Het is ook een moment waarin je diep van binnen een diepe rust voelt en je beseft dat het goed is … dat het zo had moeten zijn!

En dan

Vanaf de geboorte van je kind tot de dag dat je kind van jou naar Huis mocht heb je in de overlevingsstand gestaan, misschien wel jaren. Hoe liefdevol je je kind ook die jaren hebt mogen en kunnen begeleiden, toch was je al die tijd alert of het wel goed ging met je kind. Zelf zal je je vermoedelijk vaak hebben weggecijferd, de gezondheid van je kind was immers belangrijk. De consequentie hiervan kan zomaar zijn dat je al die jaren je gevoel hebt weggedrukt … dat kan je inmiddels heel goed.

Het is stil geworden in huis nu je kind niet meer bij jou is … maar Thuis. Ja, je partner en je andere kinderen zijn er (misschien) nog wel, maar het kind dat je al je aandacht gaf is er niet meer. De afwezigheid wordt door allen gemist en bij jou nog het meest.

Daar staat tegenover dan misschien wel het gevoel dat jij of jullie blij zijn dat je kind Thuis is; gewoon omdat je kind een zwaar leven heeft gehad en eindelijk dat zieke lichaam kwijt is. Het is een begin van een periode waarin langzaam maar zeker de “natuurlijke orde” in en om het gezin weer wordt of kan worden hersteld. Dat proces duurt naar mijn ervaring bijna net zo lang als je kind heeft geleefd. Je emoties verlopen na het overlijden van je kind naar mijn mening ook veel vlakker dan wanneer je kind plotseling is overleden door een tragisch ongeval.

Ineens loop je weer tegen grenzen aan
Dan krijg je op een gegeven moment reacties als: “Jeetje, jouw kind is alweer jaren geleden overleden. Ben je daar nu nog niet overheen?” Reacties die op zo’n moment door je ziel snijden, zo pijn doet dat nog steeds voor je.
Het blijft pijn doen

En ineens loop je daardoor weer tegen grenzen aan. De meeste mensen in je leven zijn niet gewend dat het proces na het overlijden van iemand langdurig kan zijn. Zeker niet in deze tijd waar alles snel, sneller, snelst moet gebeuren. Evenzo zijn deze mensen niet gewend dat het leren omgaan met je verlies en verdriet in jouw situatie best wel lang kan duren. Dan krijg je op een gegeven moment reacties als: “Jeetje, jouw kind is alweer jaren geleden overleden. Ben je daar nu nog niet overheen?” Reacties die op zo’n moment door je ziel snijden, zo pijn doet dat nog steeds voor je. Uitleggen aan die ander heeft geen zin want deze begrijpt het toch niet; die ervaring had je al eerder opgedaan. Het gevolg is dat je bijna onmiddellijk … weer in jouw overlevingsstand schiet … daar ben je inmiddels heel goed in geworden.

Maar besef wel

Maar besef wel dat het goed is voor jou om te leren omgaan met je verdriet en verlies. Besef dat je het niet altijd alleen kan. Besef ook dat je hiervoor niet altijd steun kan zoeken bij je partner. Deze moet immers met datzelfde verlies leren omgaan. Hoe langer het duurt hoe beter het is voor jou om hulp te zoeken bij een professionele ervaringsdeskundige met veel empathie en ervaring voor jou situatie.

Bij een goede professionele opleiding op gebied van rouwbegeleiding is het uitgangspunt dat de begeleider een cliënt tot zover kan begeleiden als deze zelf instaat is om met het eigen verlies om te gaan. In een dergelijke opleiding wordt daar dan ook veel tijd aan besteed. Kortom, je zou ook voor een opleiding kunnen kiezen waarbij je als bonus wordt gecertificeerd als rouwbegeleider. Het certificaat van zo’n opleiding krijg je niet cadeau. Je moet er heel hard voor werken. Trouwens, dat moet je toch al, want het leren omgaan met verlies is heel hard werken. Misschien een schitterende nieuwe uitdaging voor jou omdat je door het verlies van je kind een nieuwe bestemming in je leven mag vinden.

Aan de andere kant, mocht je een rouwbegeleider zoeken om jou te leren omgaan met je verlies en verdriet, zorg er dan wel voor dat deze ervaring heeft en heel goed de grenzen van het eigen verlies kent.

En dan nog een paar laatste opmerkingen

In deze bijdrage gebruik ik nadrukkelijk de woorden leren omgaan met je verlies en je rouw. Het is mijn ervaring dat de rauwe rouw door het verlies van je kind uiteindelijk verandert in de zachte pijn van het verdriet. De scherpe kantjes gaan er af. Maar de pijn van het verlies van je kind gaat nooit over!

In deze bijdrage is er niet alleen de rauwe rouw door het verlies van je kind … aan het einde van de reis … maar juist ook aan het begin van de reis … wanneer je als ouder bij de geboorte van je kind krijgt te horen dat het ernstig ziek is en geen lang leven is gegund. Dat maakt het uiteindelijk juist zo zwaar voor de ouder.

Paradoxaal als het is … ondanks al dat verdriet … al die pijn … en al dat verlies … achteraf gezien had ik er geen dag van willen missen. Het is wat het is … en dat valt niet altijd mee.

(124) Zonder ouders

Zonder ouders was ik als enige dochter verantwoordelijk voor de dingen die moesten worden geregeld. Ik heb zonder hun begeleiding heel veel moeten leren.

Zonder ouders

Als enig kind groeide ik op met mijn vader en moeder. De band met mijn vader was beter dan die met mijn moeder. Hoe slecht die band was, bleek later toen zij plotseling met de noorderzon vertrok, op weg naar een nieuw leven met een ander gezin. Ik bleef achter bij mijn vader. De jaren gingen verder toen onverwachts mijn vader overleed in zijn slaap. Ik was toen 29 jaar.

Op papier had ik natuurlijk nog een moeder, maar daar was al jaren geen contact mee. Dat betekende dat ik zonder ouders als enige dochter verantwoordelijk was voor de dingen die geregeld moesten worden.

Waar ik tegen aanliep

De uitvaart van mijn vader

Het eerste om mee te beginnen was het regelen van de uitvaart. Ik had geen idee wat er allemaal bij kwam kijken en wist niets van de dingen die gedaan moesten worden. Het was best heftig om dan zelf te beslissen hoe de dienst eruit moest komen te zien, welke kist en kaart je moest kiezen, en vele andere dingen. Vaak doe je dat dan samen met je moeder of misschien een broer of zus, maar die waren er niet.

Na de uitvaart moest het huis van mijn vader worden opgeleverd. Ik kwam veel spullen tegen waar herinneringen aan verbonden waren, wat het moeilijk maakte om een keuze te maken welke spullen weg gingen en welke niet. Ik kon niet alles zelf houden, daar had ik in mijn eigen woning domweg geen ruimte voor. Na een maand was het huis leeg.

Ik weet nu nog het moment dat ik voor de laatste keer de deur dichttrok. Het was een moeilijk moment, want vanaf nu was het huis van mijn vader er niet meer. Ik had geen thuis meer waar we zoveel herinneringen hadden samen. Daarna moest de nalatenschap afgehandeld worden. Ook hier had ik geen ervaring mee. Ik heb hier veel dingen van geleerd die ik nog niet wist.

Het contact met mijn familie

Mijn vader had een behoorlijk grote familie. Het grootste deel daarvan ging al vrij snel weer over op de orde van de dag.  Ik hield contact met drie ooms en tantes. De eerste twee jaar ongeveer hadden we regelmatig contact. We belden elkaar en kwamen bij elkaar op bezoek. Dat was fijn. Zeker ook omdat familie vertrouwd voelt en ik ze al mijn hele leven ken. Als mijn oom lacht, dan zie ik altijd het gezicht van mijn vader in hem. Ze vertelden af en toe verhalen over vroeger, over dingen die mijn vader deed en wat ze met hem hadden meegemaakt. Dat was fijn om te horen. 

Maar ook zij hadden hun eigen leven, en het contact werd minder. Heel moeilijk vond ik het toen een tante waar ik veel contact mee had, geen tijd meer voor me had toen ze kleinkinderen kreeg. Zij wilde graag omdat ze het zo druk had, dat ik steeds contact met haar zou opnemen. Dat ik het andersom juist zo mistte, zag of begreep ze niet. Inmiddels heb ik al een paar jaar niets meer gehoord. Nu, na tien jaar kan ik zeggen dat ik met één oom en tante van de drie nog af en toe contact hebt. De rest van mijn familie hoor of zie ik niet meer.

Mijn leeftijdgenoten

Een ander punt waar ik al snel tegenaan liep, was dat leeftijdgenoten mijn verdriet niet begrepen. Vaak hadden zij als twintiger of begin dertiger nog wel hun directe familie om zich heen en daarmee ook een onvoorwaardelijk netwerk. Feestdagen, verjaardagen, leuke en minder leuke dingen werden nog wel samen beleefd. Ze hadden geen idee hoe het is als je dit alleen moet doen.

Als zij iets niet wisten, of hulp nodig hadden ergens bij, vroegen ze hun ouders. Dat kon ik niet. Ik probeerde het ter sprake te brengen maar kreeg dan vaak te horen dat zij hun ouders ook niet vaak zagen. Of dat je er zelf iets van moet maken. Terwijl in mijn ogen zij dat juist niet zelf deden, want als ze wilden, konden ze nog op hun ouders terugvallen. Het kwam ook wel voor dat mensen afstand van me namen als ik het ter sprake probeerde te brengen. Het was iets waar ze denk ik liever niet mee geconfronteerd wilden worden.

De geboorte van mijn dochter

Vijf jaar na de dood van mijn vader werd mijn dochter geboren. Ik beviel in het ziekenhuis, maar mijn ouders kwamen niet naar haar kijken. Ze belden ook niet op hoe het ging. Natuurlijk wist ik van tevoren dat ze er niet bij zouden zijn. Maar toen het moment eenmaal daar was, was dat wel erg hard. Onze dochter moest wat langer in het ziekenhuis blijven. Tijdens de Paasdagen waren we nog daar, maar er kwam die dagen niemand bij ons op bezoek, we kregen geen telefoontjes. Dat voelde erg eenzaam.

Het gemis aan directe familieleden

Het zal vast niet kwaad bedoeld zijn. Maar het geeft wel aan wat er gebeurt als je niemands dochter of zus bent. Vaak staat je directe familie dicht bij je. Ze kennen je je hele leven, zijn betrokken bij je. Daarna komen je familieleden die verder weg staan zoals je ooms en tantes, neven en nichten, maar ook je vrienden, kennissen en collega’s. Al deze mensen staan vaak wat verder van je af dan je directe familie. Zij hebben natuurlijk ook hun eigen leven waarbij jij niet in hun directe familie valt. Vaak voelen zij niet de behoefte of ‘druk’ om een extra stapje te doen. Iets wat bij een direct familielid wel eerder gebeurt.  Zij zijn immers al druk met hun eigen gezin en familie. Je hebt dan gewoon af en toe contact of spreekt zo nu en dan met elkaar af. Dat betekent dat niet alles wordt gezien. De afgelopen jaren heb ik dit vaak gemerkt.

Het gemis aan opa’s en oma’s

Zo ook toen bij mijn dochter haar keel- en neusamandelen werden verwijderd. In de uitslaapkamer werden de andere kinderen even gebeld door opa en oma. Mijn dochter werd door niemand gebeld. Een paar dagen of weken later vroegen mensen wel hoe het was geweest. Maar op de dag zelf niet, terwijl dat juist zo belangrijk is.

Vijf dagen per week sta ik op het schoolplein tussen de vele opa’s en oma’s, maar mijn ouders staan er nooit. Dit zijn twee van de vele voorbeelden dat het gemis overal in zit en wat door de omgeving vaak niet gezien wordt. Mijn ervaring is, dat hoe ouder mijn dochter wordt, hoe meer het gemis wordt. Wie komt er op bezoek als ze ziek is? Wie is er straks bij als ze haar zwemdiploma haalt? Voor veel mensen is het antwoord op deze vragen vanzelfsprekend, voor mij niet.

Zonder ouders was ik als enige dochter verantwoordelijk voor de dingen die moesten worden geregeld. Ik heb zonder hun begeleiding heel veel moeten leren.
Hulpverlening?

Het ontbreken van een onvoorwaardelijk netwerk en betrokkenheid vind ik erg moeilijk. Uiteindelijk kreeg ik er ook klachten door en ging naar de huisarts. Dan ga je het traject in van hulp. Maar dat is niet altijd zaligmakend. Vaak heb je te maken met een wachtlijst. Voordat je voor een gesprek in aanmerking komt kan hier een lange tijd aan vooraf gaan.

Meerdere keren kwam tijdens die gesprekken naar voren dat de betreffende instantie me geen hulp konden bieden. Het ontbreken van een steunfiguur, daar konden zij niet bij helpen. Het traject werd dan niet eens gestart. Er is ook gekeken naar het inzetten van een vrijwilliger. Daarbij werd geconcludeerd dat dit geen oplossing was. Een vrijwilliger is vaak maar tijdelijk, en na bijvoorbeeld één jaar ontbreekt er nog steeds een onvoorwaardelijk netwerk.

Dan kun je nog meemaken dat een hulpverlener het probleem niet begrijpt. Zo was ik bij een mevrouw die maar steeds bleef benadrukken dat ik positief moest denken. Ze had er ook oefeningen voor. Als ik die oefeningen met haar besprak, dan kwam steeds naar voren dat er een steunfiguur ontbrak. Daar had zij dan geen antwoord op. Je kunt nog zo positief in het leven staan, maar onder aan de streep heb ik geen netwerk om op terug te vallen en de meeste mensen om mij heen wel. Zij stuurde me door naar een psycholoog.

De psycholoog kwam op zijn beurt weer tot de conclusie dat positief denken in deze situatie niet hielp en dat hij me niet kon helpen omdat hij niets kon doen aan het ontbreken van een steunfiguur. Het was een maatschappelijk iets zei hij, dat mensen nu eenmaal op zichzelf gericht zijn in deze tijd. Dit zei ook de laatste professional waar ik gesprekken mee had.

Uiteindelijk ben ik tot de conclusie gekomen dat mensen die op jonge leeftijd geen ouders meer hadden tegen bepaalde problemen kunnen aanlopen, maar dat daar op dit moment gewoonweg geen hulp voor is. Er is geen instantie die hierop gericht is.

Wat mij zou hebben geholpen

Begrip

Wat had mij nu wel geholpen denk ik weleens.  Het had het mij erg geholpen als mensen hadden begrepen hoe heftig het is om plotseling zonder ouders te staan en dat dit gemis in alles zit. En dat het juist zo belangrijk is dit op te vangen. En dat kan met, denk ik, vrij eenvoudige dingen.

Een telefoontje of berichtje op speciale (feest)dagen. Niet voor ellenlange gesprekken, maar gewoon om te laten weten dat mensen eraan denken dat die dagen moeilijk zijn. Ook na tien jaar.

Op de sterfdag van mijn vader zet ik altijd iets op mijn facebookpagina en dan reageren mensen daarop. Ik denk wel dat als ik niets zou plaatsen dat mensen het niet weten dat het zijn sterfdag is. Terwijl het juist zo fijn is om te weten dat mensen voor jou die dag willen onthouden en je laten weten aan je te denken. Een keer iets vragen over mijn vader, hoe dingen bij ons thuis gingen. Gewoon om weer even herinneringen op te halen.

Ook voor mijn dochter en voor ons als gezin zou het helpen als er wat meer betrokkenheid zou zijn. Wat vaker contact. Als je elkaar 6 weken niet spreekt, mis je ook bepaalde dingen. En natuurlijk kunnen wij zelf contact met mensen opnemen. Maar ook hierbij is het belangrijk dat mensen begrijpen dat er voor ons een gemis is aan interesse en betrokkenheid en dat juist daarom regelmatig contact over en weer zo belangrijk is. 

Vorige week vierde mijn dochter op school alsnog haar verjaardag. In verband met de coronacrisis kon dat niet eerder. Niemand heeft gevraagd hoe het was geweest. Gewoonweg omdat mensen het niet wisten. Dit is weer zo’n voorbeeld dat ik kan geven, waardoor ik vaak binding met de mensen om me heen mis.

Binding

Na tien jaar zonder ouders te zijn, kan ik zeggen dat je met 29 jaar oud genoeg bent om voor jezelf te zorgen, maar te jong om zonder een onvoorwaardelijk netwerk te zijn. Er zijn zoveel dingen die je alleen moet doen in tegenstelling tot je leeftijdsgenoten. Wat zo vaak niet wordt gezien of begrepen. Ik heb veel kennis opgedaan over het afhandelen van een nalatenschap. Iets waar ik van tevoren niets van wist.

Helaas heb ik me ook vaak alleen en eenzaam gevoeld. Door het gebrek aan binding met mensen ben ik langdurig werkloos geweest en heb ik een eetstoornis gekregen. Waarschijnlijk hebben mensen dit niet opgemerkt, juist omdat ik niet hun dochter of zus ben. En dan is het verhaal eigenlijk weer rond.

De kunst is om mensen om je heen te hebben die zich in jouw situatie kunnen en willen verplaatsen. En daardoor dat extra stapje voor je willen zetten. Als je helemaal geen of te weinig van zulke mensen om je heen hebt, dan kan het moeilijk zijn om het gemis een plekje te geven.

Wat zou het mooi zijn als …

Het zou mooi zijn als er in de toekomst een instantie komt die zich richt op mensen die op jonge leeftijd geen ouders meer hadden om op terug te vallen. Welke impact dit op iemand kan hebben, zeker als de omgeving dit niet ziet. Zodat zij dan wel het begrip en de steun zullen krijgen die juist dan zo hard nodig kan zijn.

(103) Momenten die bepalend zijn voor het verdere verloop van je leven

Wat er ook gebeurd in jouw leven, er zijn altijd krachten die jou verder helpen. Het is misschien niet op de manier die jij wilt, maar die jou wel verder helpen met welke puzzels dan ook die je op je levenspad tegenkomt. Je moet er wel om durven vragen!

Het zal je maar overkomen

Het zijn van die momenten die bepalend zijn op je levens pad.

Van die momenten vlak na de geboorte van je kind of zomaar tijdens een gesprek

Wat ook de reden is, maar de kinderarts is na collegiaal overleg van mening dat jullie pasgeboren kind niet lang te leven heeft en geeft als advies geen geboorte kaartjes te sturen naar familie en vrienden. Hoe ga je daar als kersverse ouders mee om?

Pap, waarom moet ik altijd die pillen slikken en telkens voor controle naar het ziekenhuis? Hoe leg je aan je dochter van 8 jaar uit dat dit noodzakelijk is om haar lichaam in goede conditie te houden omdat verwacht wordt dat haar leven toch al zo kort zal zijn? Hoe gaat je dochter om met het gegeven dat haar geen lang leven is gegund op deze wereld?

Van die momenten waarbij sterven eminent is

We hebben bij u botkanker gevonden dat in een vergevorderd stadium is. We verwachten dat u misschien nog 3 maanden heeft. Wat gaat er door je heen wanneer je zo’n bericht krijgt? Hoe ga je daar mee om? Hoe leg je dat aan je partner en je familie uit? Hoe gaat je partner om met zo’n bericht… en je familie?

Pap, wil je mij helpen, ik kan niet meer… hoe graag ik ook bij jullie wil zijn, ik heb de energie niet meer. Hoe beantwoord je de vraag van je dochter van 21 jaar die alles in haar leven heeft gegeven dat ze mogelijkerwijs kon geven en echt niet meer verder kan? En hoe help je haar terwijl jezelf… in en in verdriet hebt omdat je letterlijk kan zien dat ze hard achteruit gaat en binnenkort gaat sterven.

Van die momenten waar je een ernstige waarschuwing krijgt

Je droomt een aantal keren vlak achterelkaar dat je binnenkort gaat sterven als je niet naar de dokter gaat. Hoe ga je om met dergelijke dromen? Negeer je gewoon de droom als pertinente onzin of… ga je naar de dokter?

Je bent bij een specialist op consult… en krijgt na afloop te horen dat het goed zou zijn je op het ergste voor te bereiden. Hoe ga je om met het gegeven dat de kans op ongewenste bijverschijnselen of erger, groot is tijdens en na een operatie?

En dan komen de vragen

En dan komen de vragen waar maar geen eind aan lijkt te komen. Vragen waar je niet altijd het antwoord op weet. Vragen waar je geen idee hebt hoe te handelen.

Hoe ga jij om met het gegeven dat je leven ineens veel korter (b)lijkt te zijn dan je in eerste instantie had verwacht? Hoe ga je om met het gegeven dat je leven ineens een heel andere wending heeft genomen dan je had verwacht? Dat je nog zoveel wilt doen in je leven, maar dat je lichaam het gewoon niet meer kan opbrengen. Hoe gaat je familie om met dit gegeven? En je vrienden, hoe gaan zij daarmee om? Hoe gaan jullie met elkaar om? Wie steunt elkaar?

Ja, wie steunt elkaar eigenlijk? En hoe dan?

Je kan niet zomaar hulp aanbieden

Wanneer ik aan mijn dierbaren denk, dan ben ik er voor hen wanneer zij tegen emotionele vraagstukken aanlopen waarin hun leven ineens veel ingewikkelder, veel korter lijkt te zijn dan zij in eerste instantie hadden verwacht? Betekent dat, dat ik er voor hen spontaan zal zijn? Integendeel, zij moeten er wel om vragen. Zij moeten wel de behoefte hebben dat ik er voor hen ben. Het betekent ook dat ik, als positief antwoord op hun vraag, mijn commitment voor de volle 100% moet aangaan. Zij moeten immers het vertrouwen hebben dat wat er ook gebeurt, ik er voor hen zal zijn… altijd!

Niet iedereen heeft het besef wat het betekent om hulp aan te bieden

Mensen die met de beste wil hun hulp aanbieden hebben, vaak geen benul wat zij kunnen betekenen voor de ander; hoe zij hulp kunnen en vooral blijven geven en hoeveel (emotionele) energie dat voor iedereen kan kosten. Energie waar die ander steeds minder… en minder… en minder… over beschikt.

Wanneer je er voor de ander wilt zijn, zal je de empathie moet kunnen opbrengen en het begrip moet kunnen opbrengen wat die ander allemaal meemaakt, allemaal voelt. Dat is niet eenvoudig. Zeker niet wanneer je zelf nooit het proces hebt doorlopen wat die ander op dat moment meemaakt. Zeker niet wanneer je elkaars partner bent. Zeker niet wanneer een van jullie beiden gaat overlijden en jij achterblijft. Er wordt veel van je gevraagd en dat moet je wel kunnen opbrengen… blijven opbrengen… hoe zwaar dat ook is. Je moet er wel met heel je hart voor de volle 100% voor blijven gaan.

Moeilijke onderwerpen moet je met elkaar kunnen bespreken

Wanneer de ander met jouw vraagstukken over leven en dood wil bespreken, dan moet jij dat ook kunnen. Vraagstukken (zoals is er een god en wie is dat dan, is er een hemel en een hel, is er leven na de dood) waar je vanuit de verschillende culturen en geloven op verschillende manieren naar kunt kijken. Wat in ieder geval belangrijk is, is dat wanneer je er voor de ander wilt zijn je de ander niet mag afwijzen omdat deze anders denkt en voelt. Dat is immers voor iedereen persoonlijk.

Wees niet onmenselijk

Als buitenstaander mag je niet luchtig reageren op de situatie; dat het allemaal wel meevalt; dat je weet hoe de ander zich voelt. Als er iets is wat zeker is, is dat je als buitenstaander geen idee hebt waar de ander mee worstelt, wat de ander allemaal voelt en hoeveel pijn of verdriet dat allemaal kan doen. Kortom, wanneer de ander zegt dat deze pijn heeft, bang is, niet weet wat deze moet doen… dan is dat zo!

Wees niet wreed

Wees niet wreed naar de ander wanneer je niet aanvaardt, niet wilt aanvaarden of zelfs ontkent dat de ander ernstig ziek is wanneer deze dat zegt. Het is niet zo je dit altijd aan de buitenkant kan zien.  Wanneer de ander aangeeft dat deze ernstig ziek is dan heeft deze blijkbaar behoefte om daar met jou over te praten. Dat wil niet altijd zeggen dat jij daar op dat moment de behoefte aan hebt… misschien omdat je niet weet hoe je daar mee kan omgaan… of omdat je dat eng vindt. Dat is niet erg maar wees dan wel zo eerlijk naar de ander… en vooral naar jezelf… door het naar elkaar uit te spreken. Dan schep je geen verwachting naar de ander… dan schep je duidelijkheid.

Natuurlijk mag je samen plezier maken

Natuurlijk mag je lachen, samen grappen maken, de ander blij maken, juist met de ander plezier maken is heel goed waardoor jij en vooral de ander weer een diamant kan verzamelen. Een diamant die voor mij een moment van geluk betekent, van warmte, van liefde, van vriendschap. Al is mijn dag nog zo slecht, zodra er een moment is dat voor mij een diamant is dan is mijn dag OK.

Er zijn niet altijd antwoorden beschikbaar

Niet op alle vragen kunnen antwoorden gegeven worden… verzin dan geen antwoorden en wees eerlijk naar elkaar. Dat is niet altijd even gemakkelijk, want soms krijg jij daardoor het gevoel dat je de ander in de steek laat… maar dat is niet zo… je eerlijkheid en het er voor de ander zijn staat op een veel hoger plan dan het niet kunnen geven van een antwoord op een vraag.

Bij vraagstukken over leven en dood komt eigenbelang om de hoek kijken

Degene die gaat sterven heeft het er zelf al moeilijk genoeg mee. Zijn of haar mening of overtuiging dat er wel of geen leven na de dood is speelt daarbij een grote rol. Het geloof en culturele achtergronden spelen een grote rol. Wat jij daarvan vindt mag in mijn ogen geen rol spelen, alleen wat de stervende daarvan vindt is op dat moment belangrijk.

Net zoals de stervende hebben ook de dierbaren het moeilijk! Het is mijn mening dat deze dierbaren, als ze dat toch al niet doen, hun eigenbelang met betrekking tot de stervende opzij moeten zetten. Kom niet aan met opmerkingen dat de stervende alles in het werk moet stellen, moet proberen om weer beter… weer gezond te willen worden. Waarom zou je iets vragen? Omdat je die ander niet kan missen? Alle opties waren al onderzocht. De stervende wist zelf al veel eerder (onbewust) dat deze zou gaan sterven.

Geef (uiteindelijk) de stervende toestemming om naar Huis te mogen gaan. Persoonlijk heb ik mogen ervaren wat het voor de stervende betekent wanneer je toestemming geeft dat deze mag vertrekken… naar Huis mag. Ik zal het nooit het moment vergeten dat ik mijn zojuist overleden dochter met een stralende glimlach op haar gezicht zag.

Tot slot

Ik kan nog veel meer punten toevoegen aan deze lijst, maar naar mijn mening gaat het om de volgende punten:

Wanneer je er voor de ander wilt zijn zal je de empathie moet kunnen opbrengen en het begrip moeten kunnen opbrengen wat die ander allemaal meemaakt en allemaal voelt. Dat is verre van eenvoudig. Zeker wanneer je zelf nooit hebt meegemaakt wat de ander op dat moment doorloopt.

Dat geldt nog meer wanneer je elkaars partner bent. Zeker wanneer een van jullie beiden gaat overlijden en jij achterblijft. Jij hebt er niet om gevraagd, maar van jou als partner wordt zondermeer gevraagd je gelofte naar de ander te vervullen… “tot de dood erop volgt.” Dat moet je wel kunnen opbrengen… blijven opbrengen… hoe zwaar dat ook is. Je moet er wel met heel je hart voor de volle 100% voor blijven gaan. En als partner doe je dat toch… dat is toch heel gewoon.

Wat er ook gebeurd in jouw leven, er zijn altijd krachten die jou verder helpen. Het is misschien niet op de manier die jij wilt, maar die jou wel verder helpen met welke puzzels dan ook die je op je levenspad tegenkomt. Je moet er wel om durven vragen!

(100) Hoe eenvoudig het kan zijn

Met een paar woorden kan je wereld veranderen van in en in verdriet naar momenten waar je dat verdriet even kan vergeten.

De laatste tijd lijkt het of ik steeds meer Engelen op Aarde ontmoet. Engelen die je laten zien… hoe eenvoudig het allemaal kan zijn… mag zijn… is. Hoe prachtig de wereld is… hoe prachtig jezelf bent… en… de mensen om je heen. Hoe met een paar woorden… jouw wereld niet alleen kan veranderen… van regen naar zonneschijn… of van somberheid naar blijheid… maar juist van in en in verdriet naar momenten waar je dat verdriet even kan vergeten. Hoe met eenvoudige inzichten… sluiers een voor een worden verwijderd… waardoor alles glashelder… lichter… serener… blijer wordt… en je weer in en in kan genieten van het leven.

Dergelijke momenten vormen voor mij de diamanten in mijn leven. Zo eenvoudig kan het zijn.

Met dank aan alle Engelen om mij heen… ik hou van jullie!

(98) Een ontmoeting

Wanneer je goed oplet op de wereld om je heen… dan kom je geregeld bijzondere dingen tegen om van te genieten… dan ontmoet je mensen waarmee je bijzondere gesprekken hebt. Hoe meer je je hiervan bewust bent… hoe mooier het leven wordt… hoe gelukkiger je wordt… ondanks dat grote verlies of de dierbare(n) die je hebt verloren.

We ontmoetten elkaar ergens op een vliegveld, wachtend tot we zouden worden opgeroepen om aan boord van het vliegtuig te gaan dat ons naar onze bestemming zou brengen. Zij ging naar Italië… een week naar een schildercursus in Florence en aansluitend daarop een week naar Venetië en Rome. Ik was onderweg naar huis.

De ontmoeting had iets magisch. We hadden beiden het gevoel dat we elkaar al heel lang kenden. Maar, dat kon gewoon niet. We waren opgegroeid in totaal verschillende culturen en werelden. Zij was opgegroeid ergens in Midden-Amerika en ik ergens in Noordwest-Europa. Tijdens het gesprek kwamen we erachter dat zij haar man en haar zoon had verloren… en… ik had mijn dochter en mijn echtgenote verloren. Zij had nog een dochter en ik nog een zoon. Het leek wel of we de twee helften van een geheel waren. We herkenden van elkaar het verdriet waarmee we worstelden… we begrepen elkaar door en door. Misschien hadden we daarom wel het gevoel dat we elkaar al heel lang kenden.

Ons gesprek duurde nog geen uur, maar het voelde zoveel langer. Het leek wel of we elkaar wel moesten ontmoeten… we elkaar moesten ontmoeten om ons bewust te maken dat je weliswaar door je verlies heel veel verdriet hebt… maar dat je daarin niet de enige bent.

Toen ze naar het vliegtuig liep dat haar naar Italië zou brengen leek het… alsof ze huppelde… alsof ze opgelucht was… alsof ze zich bewust was geworden dat zij niet de enige was die dierbare maatjes had verloren. Bij mij leek het alsof een sluier werd weggetrokken… waardoor alles een beetje helderder… blijer… lichter werd.

Het was zomaar een toevallige, korte ontmoeting. Maar toch… door de rust en de blijheid die het gaf… achteraf… zowel bij haar als bij mij… zou je (bijna) denken dat die ontmoeting door hogerhand was opgezet. En juist die kleine momenten… die kleine momenten die in schril contrast kunnen staan met het leven van alle dag… die kleine momenten zijn voor mij de momenten die het waard maken om alles uit het leven te halen wat er voor mij maar in zit.

Wanneer je goed oplet op de wereld om je heen… dan kom je geregeld bijzondere dingen tegen om van te genieten… dan ontmoet je mensen waarmee je bijzondere gesprekken hebt. Hoe meer je je hiervan bewust bent… hoe mooier het leven wordt… hoe gelukkiger je wordt… ondanks dat grote verlies of de dierbare(n) die je hebt verloren.