(86) Dilemma’s

Het dilemma bij een keuze met verschillende belangen ten aanzien van dierbaren kan zijn dat het grote beslissingen vraagt waar veel toekomstig geluk van afhangt. Het is het kiezen tussen twee dierbare werelden en daar moet je het beste van zien te maken. Soms heb je achteraf spijt van je keuze. Alleen weet je nooit hoe die andere keuze zou hebben uitgepakt. Misschien had je later van die andere keuze ook wel spijt gekregen. En op het moment het besef daar is, stap je ineens in een rouwproces.

De afgelopen paar blogs heb ik gevraagd of lezers me willen helpen met het aanreiken van ervaringen zoals zij dat zelf hebben meegemaakt of misschien nog meemaken. Hoe ze erover hebben nagedacht en bij stilgestaan. Het verhaal van een van de lezers triggerde diep vanbinnen iets bij mij. De blog gaat niet alleen over haar verhaal, maar ook over dat van anderen.

Alle lezers wil ik bij deze nogmaals bedanken voor hun bijdrage.

Waar gaat het verhaal in deze blog over?

Loes, een fictieve naam, en haar partner hebben een zoon en een dochter die geruime tijd elk hun eigen leven leiden.

De zoon woonde alleen en is een paar jaar geleden overleden. De zoon was vaak bij zijn ouders en zijn zus op bezoek. Loes en haar partner haalden samen troost uit wandelen en muziek… en ze haalden troost uit het gezin van hun dochter. Ook de dochter heeft veel verdriet over het verlies van haar broer. Uit eigen ervaring weet ik maar al te goed wat de impact is wanneer je een kind verliest. Het maakt niet uit hoe je het uitlegt… alleen mensen die het zelf hebben meegemaakt zullen begrijpen wat je probeert te zeggen. Je draagt het verdriet ten gevolge van het verlies van een kind voor de rest van je leven met je mee.

De dochter heeft een gezin en een kind en woont vanwege het werk van haar partner in het buitenland op zo’n 6 uur vliegen afstand. Het is een gelukkig gezin. Het straalt ervan af. Ondanks alle communicatiemiddelen waarover we tegenwoordig beschikken mist Loes het directe contact. De afstand maakt het er ook niet eenvoudiger op.

De dochter mist haar broer, hij kwam vaak bij haar op bezoek. Ze mist ook haar ouders en zou graag willen dat deze bij haar in de buurt zouden wonen zodat ze elkaar vaker konden zien.

De verhouding tussen Loes en haar moeder is nooit optimaal geweest. Desondanks doet Loes het leeuwendeel van de verzorging van haar moeder. Het valt haar steeds zwaarder om dit vol te houden. Er zijn nog andere familieleden die haar moeder zouden kunnen helpen. Haar moeder vindt echter dat het de taak van Loes is om haar te verzorgen. Aan anderen vraagt zij niets.

Wanneer Loes bij haar moeder is wordt nooit meer over haar overleden zoon gesproken. Wanneer Loes bij haar dochter is wordt wel over hem gesproken. Daar voelt Loes zich weer compleet… alsof het gezin weer compleet is.

Loes en haar partner zijn niet meer een van de jongsten en ook niet meer zonder gebreken. Verhuizen naar haar dochter is niet eenvoudig en hoe regel je de verzorging van je moeder? En al de kennissen en vrienden die je nu hebt… die je allemaal gaat missen. Het zou weer een geheel nieuw begin zijn… en dat op haar leeftijd.

Tja, daar sta je dan… hoe nu verder?

Iedereen wil van alles van Loes. Als Loes hier blijft voor haar moeder, zal Loes haar moeder uiteindelijk gaan verwijten dat ze niet bij haar dochter kan zijn. Als Loes voor haar dochter kiest zal haar moeder haar uiteindelijk gaan verwijten dat ze niet meer bij haar is.

Een in mijn ogen bijna vanzelfsprekende vraag die niet aan Loes wordt gesteld is… “Wat wil Loes!” Naar mijn mening is dit een vorm van verborgen verlies en verborgen rouw, een van de vormen van een rouwproces.

Wat wil jij wanneer je voor een dergelijk keuze komt te staan… waarbij het kan zijn dat niemand beseft wat er aan de hand is en daarom de vraag niet wordt gesteld… of… durft niemand de vraag aan jou te stellen? Maar belangrijk is… “Wat wil jij!”

Het dilemma bij de keuze is dat er verschillende belangen zijn ten aanzien van de dierbaren. Het dilemma is ook dat de keuze grote beslissingen vraagt waar veel toekomstig geluk van afhangt. Het is het kiezen tussen twee dierbare werelden en daar moet je het beste van zien te maken. Soms heb je achteraf spijt van je keuze. Alleen weet je nooit hoe die andere keuze zou hebben uitgepakt. Misschien had je later van die andere keuze ook wel spijt gekregen. En op het moment het besef daar is, stap je ineens in een rouwproces.

De keuze waarvoor je staat is zelden eenvoudig, maar eenmaal gemaakt moet je er volledig voor gaan. Nooit meer achteromkijken met het idee dat je misschien toch die andere keuze had willen maken. Het gaat erom wat voor jou of jullie goed is en vooral… goed voelt. Niets meer en zeker niets minder.

(83) Een keuze op mijn levenspad

Tja, daar zit je dan. Hoe ga je verder?

Over het onderwerp “keuzes” en het “maken van keuzes” heb ik vaker geschreven. Het onderwerp spreekt mij bijzonder aan en ik zou graag met mensen in contact willen komen die voor een indringende keuze in hun leven hebben gestaan of daarbij betrokken zijn geweest. Ik heb de behoefte om over dit onderwerp een aantal blogs te schrijven waar mensen misschien mee kunnen worden geholpen.

Een voorbeeld ter verduidelijking.

Enige tijd geleden kreeg ik van de cardiologe te horen dat uit een van de onderzoeken bleek dat ik een aneurysma in de aorta heb. Het was op dat moment niet helemaal duidelijk waar het aneurysma in de aorta precies zit. Aangezien bij eerdere onderzoeken voorafgaand aan en na mijn openhartoperaties in dit opzicht niets aan de hand was vond zij dat de huidige situatie niet verantwoord is. Kortom, er werd in rap tempo een onderzoek besteld en een afspraak gemaakt voor een vervolgconsult.

Tja, daar zit je dan. Binnen korte tijd kan mijn wereld weer volledig op z’n kop staan. Dat laatste was al zo vaak gebeurd dat ik daarmee zou moeten kunnen leven… mee zou moeten kunnen dealen. Alleen dit keer komt het vraagstuk van hier blijven of overgaan heel snel dichterbij. En wat mij nog nooit eerder is gebeurd… dit keer schoot ik in de stress en kon niets meer uit handen krijgen… mijn wereld… stond… stil…

Ik begon mij af te vragen waarom mijn reactie op de gegeven situatie deze keer zo anders was.

Op dit moment voelt het voor mij dat ik op mijn juiste levenspad loop. Maar ik voel ook dat ik binnenkort voor een paar belangrijke keuzes op mijn levenspad kom te staan. Een van die keuzes heeft betrekking op het aneurysma in mijn aorta. Mocht het zo zijn dat het aneurysma in de bocht van de aorta zit (daar waar alle aftakkingen van de slagaders naar het hart en hersenen gaan) er dan een aanzienlijke kans bestaat dat ten gevolge van de operatie de hersenen beschadigd kunnen worden. Wat wil ik dan? Welke beslissing ga ik dan nemen? Daar ben ik nog niet uit. Ik wil in ieder geval geen “kasplantje” worden!

Ik voel ook dat ik in dit leven nog een aantal opdrachten kan en mag uitvoeren. En als ik het mag beslissen dan ga ik dat ook doen, het lichaam moet dit echter wel kunnen opbrengen.

Tja, daar zit je dan. Hoe ga je verder?

Het is vanzelfsprekend dat er meerdere redenen bestaan waarom mensen indringende keuzes moeten maken. Ik heb de behoefte om over dergelijke keuzes een aantal blogs te schrijven waarmee mensen misschien kunnen worden geholpen. Daarom zou ik graag met mensen in contact willen komen die voor een dergelijke keuze in hun leven hebben gestaan of daarbij betrokken zijn geweest.

Jullie kunnen met mij contact opnemen via het contactformulier of bellen.

(80) Overpeinzing

Zoveel veranderingen in zo’n korte tijd, en al die millennia daarvoor gebeurde er maar weinig.

Toen ik heel jong was hadden ze het altijd over “de oorlog.”
20 jaar daarvoor was het oorlog geweest. Ik was al 5, dus het waren vier levens geleden.
Waarom hadden ze het toch telkens over die oorlog?
Vijf jaar later kwam er een monument van 25 jaar bevrijding.
Te belachelijk voor woorden, zo lang geleden, veel te laat.
Mijn oma had de eerste wereldoorlog meegemaakt.
Mijn oma zei weleens dat ze ook jong was geweest.
Maar als ik haar rimpelige gezicht bekeek kon ik dat moeilijk geloven.

Toen ik 45 was zette ik mijn leven op een rijtje.
Wat was alles snel gegaan.

Stel dat ik in 1960 was geboren en omgekeerd had geleefd, dan was het nu 1915.
Dan had ik de tweede wereldoorlog meegemaakt en een stuk van de eerste wereldoorlog ook.
Vroeger leek het zo lang geleden, en het was toch zo dichtbij.

shutterstock_3254321Nogmaals 45 jaar terug zat ik in 1870, een totaal andere wereld.
Nogmaals 45 jaar en Napoleon was net verslagen nog wat jaartjes terug en het was 1800
Een totaal andere wereld, er waren nog indianen, onontdekte gebieden, de wereld was één groot natuurgebied.
Nogmaals 200 jaar terug en Nederland was in wording. Nogmaals 200 jaar terug en men kende Amerika nog niet.
En zo was ook de Romeinse tijd eigenlijk nog geeneens zo lang geleden.

Zoveel veranderingen in zo’n korte tijd, en al die millennia daarvoor gebeurde er maar weinig.
Had het allemaal niet wat rustiger kunnen zijn.
God waarom bent u zo ongeduldig met ons?

Het was even stil, totdat een stem in mijn gedachte vroeg: Wat zou je ten diepste het liefste willen?
Ik dacht even na, nu zijn er verschillende dingen die ik wil, maar wat ik ten diepste zou willen is dat mensen naar hun hart luisteren.
En dat antwoorde ik ook.
Dat kan nu ook al, gaf de stem als weerwoord.
“Dat weet ik”, zei ik, “maar het duurt soms zo lang, zo oneindig lang voordat mensen eindelijk eens een keer naar hun hart luisteren.”
“En jij noemt Mij ongeduldig?”, vroeg de stem.

(73) Het gaat niet vanzelf…

Het is vaak lang en hard werken om je rouw te verwerken, maar uiteindelijk vind je een nieuw begin. Het gaat echter niet vanzelf… je moet het wel willen!

Het gaat niet vanzelf… je moet het wel willen!

Wanneer je rouwt of verdriet hebt dan is daar een reden voor. Het doet er niet echt toe wat de oorzaak hiervan is, voor jou is het verdriet op dat moment reëel.

De oorzaak van je verdriet is vaak het gevolg dat er iets in je leven verandert of is veranderd; iets wat voor jou altijd belangrijk was en nu niet meer bestaat of aanwezig is. Het klinkt hard, maar je zal toch op de een of andere manier met die verandering moeten leren leven, maar kan je dat ook? Het is niet makkelijk om een verandering, en zeker een verlies, te accepteren.

Hoe schokkend of hoe hevig de verandering ook is voor je en hoe moeilijk het ook is om deze te aanvaarden, je zal toch verder moeten met je leven. Je zal toch op de een of andere manier moeten leren omgaan met je verlies. Maar… misschien wil je niet met die verandering leven… ook later niet… misschien kan je het niet.

Uit mijn persoonlijke ervaring ben ik van mening dat er tijdens een verandering of een verlies twee processen parallel aan elkaar verlopen. Het ene proces heeft te maken met de verwerking van de rouw of het verlies dat je meemaakt ten gevolge van die verandering. Het andere proces heeft te maken met hoe je overleeft in of omgaat met de nieuwe situatie waarin je bent terecht gekomen.

Des te extremer de veranderingen in een of beide processen zijn, des te zwaarder is de verwerking van het verlies en des te langer duurt het opdat je weer op een voor jou acceptabele manier met je leven verder gaat of… misschien wel verder kan gaan.

Je kan ook “besluiten” voor je rouw te vluchten of de verwerking ervan uit te stellen terwijl je zo goed en zo kwaad als dit mogelijk is in de gegeven situatie, verder gaat met je leven. Maar uiteindelijk zal je je rouw of je verlies toch een keer moeten verwerken of loslaten.

Denk niet dat ik je verlies en de pijn die je daarvan ondervindt onderschat. Maar wanneer je de veranderingen ten gevolge van je verlies en de pijn niet kunt of op de een of andere manier niet wilt accepteren, dan kan je naar mijn mening ook je verlies of je rouw niet verwerken. En… dat geeft dan weer aanleiding tot allerlei onbestemde kwaaltjes of zelfs erger.

IMG_6197 - HPF - Een nieuw beginEr bestaan wel theoretische modellen voor de verwerking van rouw of om te gaan met veranderingen. Maar een model is echter een (sterk) vereenvoudigde representatie van de werkelijkheid; de praktijk is veel weerbarstiger. Voor de verwerking van je rouw of je verlies is geen kant en klaar recept te geven, dat is voor iedereen persoonlijk. Afhankelijk van hoe je in het leven staat duurt de acceptatie van de verandering of het verlies bij de een langer dan bij de ander. Daar is niets mis mee… zolang je die verandering uiteindelijk ook accepteert.

Het is vaak lang en hard werken om je rouw te verwerken, maar uiteindelijk vind je een nieuw begin.

Het gaat echter niet vanzelf… je moet het wel willen!

(65) Je innerlijk kompas

In ons leven gebeurt veel, heel veel. Je voelt geregeld dat je keuzes moet maken en soms zelfs zou moeten maken terwijl je dat (nog) niet doet. Meestal brengen deze lessen een verandering met zich mee en voelen daardoor als een sprong in het diepe. Maar hoe doe je dat?

kompas - shutterstock_45817903In ons leven gebeurt veel, heel veel. Je voelt geregeld dat je keuzes moet maken en soms zelfs zou moeten maken terwijl je dat (nog) niet doet. Je voelt ook geregeld dat je in dit leven lessen moet leren die voor jou belangrijk zijn. Lessen die soms haaks staan op wat jijzelf zou willen.

Meestal brengen deze lessen een verandering met zich mee en voelen daardoor als een sprong in het diepe. Maar om verder te komen voel je intuïtief aan dat je toch een andere weg op je levenspad zou moeten inslaan.

Om inzicht in je levenspad te verkrijgen kan een beschrijving van je leven helpen. Het gaat daarbij niet om een biografie van misschien wel duizenden bladzijden. Nee, het gaat om het beschrijven van de ervaringen en de lessen die je hebt geleerd uit die momenten die in jouw leven belangrijk zijn of waren. Het zijn momenten geweest die bepalend waren voor “keuzes” op je levenspad.

Om maar een paar voorbeelden te noemen: je eerste grote liefde, de geboorte van je kind, het verlies van een dierbare, het afronden van een opleiding, of het faillissement van je werkgever, het beëindigen van een relatie, een ernstige ziekte. Dergelijke momenten in mijn leven noem ik beslispunten of keerpunten.

  • Beslispunten… omdat wanneer je (bewust) een beslissing neemt je daardoor ook verantwoordelijk wordt voor de gevolgen van die beslissing.
  • Keerpunten… omdat je geen enkele invloed hebt op de beslissing en je hebt (maar) te leven met de gevolgen van die beslissing.

Zo is voor mij het verkrijgen van mijn doctoraaldiploma een beslispunt en zijn het overlijden van mijn dochter en mijn echtgenote keerpunten in mijn leven geweest. Veranderingen als gevolg van beslispunten en keerpunten geven niet alleen aanleiding tot emoties als hoop, rouw, verdriet of verlies maar vooral ook tot nieuwe inzichten.

Om een persoonlijk voorbeeld te noemen.

Mijn leven is na mijn openhartoperaties [zie “Luister naar je hart”] nogal veranderd. Deze operaties, of beter gezegd de gevolgen van deze operaties, hebben mijn leven aanzienlijk gewijzigd.

Nu ben ik vooral bezig met gevoelens, mijn emoties, en met voor mij volledig nieuwe dingen. Ik ben nu vooral mens georiënteerd terwijl ik vroeger juist werk (processen, producten en projecten) georiënteerd was. Het werk was uitdagend met werkweken van wel 60 tot 80 uur en hoe bizar het ook klinkt, het werk gaf mij energie, veel energie. Dat werk heeft mijn interesse niet meer terwijl ik nu vooral van het gedrag van mensen veel wil weten.

Voor mij betekent dit een enorme verandering. Dat ik mijn vroegere werk niet meer kan uitvoeren doet mij aan de ene kant veel verdriet, maar aan de andere kant geeft de nieuwe interesse mij veel hoop voor de toekomst. Het is ook een verandering die ik niet echt zelf bewust heb gewild maar waarvan ik wel overtuigd ben dat dit op het levenspad ligt dat ik zou moeten volgen. Dit nieuwe pad is voor mij enorm spannend en ik heb niet echt een idee wat ik in de toekomst daarop ga tegenkomen. Maar ik ga de uitdaging wel met heel mijn hart aan.

Je kan achteraf stellen dat de operaties voor mij een keerpunt in mijn leven vormen.

Nu ik het toch over mijn hart heb, ik voel mij namelijk geen hartpatiënt. Het voelt voor mij nu, 4 maanden na de laatste openhartoperatie, alsof ik weer vol energie zit. Weer alles aankan. Tegelijkertijd schuilt daarin ook een gevaar. Die operaties waren wel het gevolg van de manier waarop ik heb geleefd; de les die ik daaruit heb getrokken is dat ik daar in het vervolg beter mee moet omgaan. Wat ik tot nu toe uit het leven heb mogen leren is dat het belangrijk is om steeds opnieuw af te stemmen op mijn innerlijk kompas.