(75) Mijn reis van rouw naar verdriet


In mijn eerste blog, op 23 september 2013, gaf ik aan dat u niet de enige bent die rouw op de een of andere manier moet verwerken. Ik gaf ook aan dat ik u door middel van deze blog deelgenoot wil maken van de reis die ik tot dan toe had gemaakt en nog steeds maak. En, dat ik de lessen die ik heb meegekregen en nog steeds meekrijg, met u wilde delen. Ja, dat was toen.

Inmiddels, 15 juni 2016, zijn we alweer bijna 3 jaar verder en is wat mij betreft het moment aangekomen om terug te kijken naar wat in de tussenliggende periode is gebeurd en wat we daarvan kunnen leren.

Mocht ik een opmerking maken die tegen je vooropgezette ideeën, je geloof of persoonlijke overtuigingen indruisen, accepteer dan dat wat voor jou klopt en laat de rest gaan.

Wanneer je mijn laatste blogs leest dan ben ik naast rouw en rouwverwerking ook met een spirituele benadering bezig. Met spiritueel bedoel ik niet dat mediums mij vertellen wat overleden dierbaren mij kunnen vertellen… nee… niet op die manier! Praktisch als ik ben kan ik niet zoveel met dergelijke boodschappen. Iedereen weet immers dat, hoe goed we ons best ook doen, tussen mensen communicatie al heel erg moeilijk is… laat staan tussen een dierbare overledene en wij als mens. Daarom probeer ik de kern uit dergelijke boodschappen te halen om te zien of ik daar op een Aardse en voor mij vooral heel praktische manier wat mee kan. Mijn blog met als titel “Licht” is zo’n voorbeeld.

In mijn eerste blogs praatte ik over de platte ervaringen… over rouwervaringen… over het rauwe verdriet… over de rauwe pijn. Misschien wel de harde kant van de rouw… van… van het verdriet. Nu 15 juni 2016, praat ik over liefde… ware liefde. Liefde niet alleen hier op Aarde, maar in een ander universum… waar mijn beide overleden maatjes zijn… en waar mijn gidsen zijn… met een oneindig veel grootsere gewaarwording of emotie… dan we hier op Aarde ervaren. Het boek “De Zielenreis” van Michael Newton beschrijft dat wat ik eigenlijk al lang heel lang onbewust wist.

Terugkijkend kan ik stellen dat ik alle fasen van verdriet (ontkenning, woede, onderhandelen, depressie en acceptatie) van Elizabeth Kübler-Ross voorbij heb zien komen. En niet alleen dat, ook begrippen als “passie” en “gedrevenheid” zijn factoren die bepalend zijn voor het verloop van het rouwproces. Twee factoren waarmee je negatieve zaken in je leven kunt ombuigen naar positieve, waardoor je er sterker uitkomt. Wat ik ook heb geleerd in het verleden is een positieve grondhouding aan te nemen. Een positieve grondhouding bepaalt niet alleen in sterke mate hoe je door het rouwproces gaat, het bepaalt ook de snelheid waarmee je dit doorloopt. Rouwverwerking is net een dans… twee stapjes vooruit en eentje terug. Uiteindelijk kom je toch waar je moet zijn.

Terugkijkend is het ook mijn ervaring dat ik tijdens het rouwproces tegelijkertijd op twee paden liep… misschien altijd wel heb gelopen. Het ene pad is dat van het hart of de ziel, het andere pad is dat van het hoofd. Het hart rouwt… om het verdriet… om het verlies van de personen die zijn overleden en die hij mist… de vriendschappen die verloren zijn gegaan en die hij mist… maar viert toch ook weer andere vriendschappen die hij heeft gekregen… en viert ook dat hij andere mensen heeft ontmoet. Het hoofd is gewoon bezig om te zorgen dat het hart overleeft. Het hoofd doet dit veelal onbewust en… misschien niet altijd op de meest elegante wijze… vaak niet… maar… het resultaat is wel dat ik gewoon doorga met leven. Ja, onbewust… maar toch moet ik vaak achteraf constateren dat juiste keuzes zijn gemaakt… en dat die keuzes mijn (levens)pad hebben veranderd.

Het resultaat is ook dat mijn hart en hoofd steeds meer in balans komen. De dagen dat ik in balans ben, zijn schitterende dagen in mijn leven. Als er dan ook nog vrienden bij me zijn… ja… ja, dan is ondanks al mijn verdriet zo’n dag gewoon… feest.

Terugkijkend blijkt ook dat mijn interessegebieden zijn gewijzigd… van techniek… naar mensen en het gedrag van mensen. Niet dat mensen op mijn werk niet belangrijk waren, integendeel, mensen waren juist heel belangrijk, alleen… bij rouw en rouwverwerking zijn mensen op een andere wijze belangrijk… meer persoonlijk… en… kwetsbaar. Met name na mijn openhartoperaties voelde het alsof de wal het schip had gekeerd. Ik had geen zin meer om het werk waar ik vroeger van genoot…nog uit te voeren. Het voelde alsof een schakelaar was omgezet. Maar… dat nieuwe aandachtsgebied… mensen… vind ik oneindig veel uitdagender en interessanter dan techniek. Achteraf zou ik willen dat ik hier veel eerder mee was begonnen… het is niet anders.
mijn reies van rouw naar verdriet - shutterstock_343539905
Terwijl ik in de afgelopen periode bewust en onbewust bezig was met het verwerken van mijn rouw, kan ik nu constateren dat ik een enorme ommezwaai heb gemaakt. Een ommezwaai waardoor de harde pijn van de rouw is veranderd in de zachte pijn van het verdriet. Bovendien heb ik nieuwe mogelijkheden op mijn pad gekregen en ben ik ondanks mijn verdriet weer een blij mens geworden. Achteraf kan ik concluderen, dat wat ik nu heb bereikt en zoals ik mij nu voel, ik 3 jaar geleden zelfs in mijn stoutste dromen niet heb kunnen bedenken!

Ik hoop dat u in de (nabije) toekomst ook kunt terugkijken naar de periode waarin u op de een of andere manier bezig was uw rouw te verwerken en… dat u vergelijkbare en voor u ook acceptabele conclusies kunt trekken.

(72) Het afscheid

Ze is nog steeds in mijn gedachten. Het voelt alsof ze vaak bij me is. Het voelt ook dat we op de een of andere manier altijd bij elkaar zullen blijven. Een gevoel dat me heel veel troost… en tegelijkertijd ook heel veel kracht geeft om verder te kunnen met mijn leven.


(c) Hans.P. Fransen (HPF) en Stichting Jouw RouwverwerkingZo’n vijf jaar terug werkte ik in Apeldoorn. 1500 Km per week met de auto en daarnaast het werk zelf is op deze wijze niet op te brengen. Uiteindelijk besloten we dat ik een paar dagen per week in een hotel zou slapen. Op een dinsdag ochtend belde mijn maatje me al vroeg op. Ze voelde zich niet goed en vroeg of ik naar huis kon komen. Het klonk serieus. Pakte mijn spullen en ging op weg. Eenmaal onderweg belde ik haar weer… ze nam niet op… en dat bleef zo… Ergens halverwege kreeg ik een beeld van haar kledingkast… geheel leeg… Ik vond het een gek idee… ik begreep het niet… Probeerde haar nog steeds te bellen… niets… ze nam niet op… Nog steeds begreep ik het niet…

Ik vond haar, zittend op de bank toen ik thuiskwam… toen pas begreep ik het… De blik in haar ogen zal ik nooit meer vergeten… Een blik van verbazing… Een blik van… “Wie ben jij… waarom ben je hier?” Op dat moment knapte er iets bij me… wist niet meer wat te doen…

Ze stond ondanks haar 68 jaar nog midden in het leven. Ze had nog zoveel op stapel staan om uit te voeren of naar toe te reizen. Mentaal leek ze wel 30 jaar. Wat is nu mooier om te stoppen op het hoogte punt van je carrière… of … van je leven? Dat is toch geweldig… Je houdt er met elkaar zo alleen goede herinneringen aan over… toch?

Alleen… zelf had ik haar nog heel veel langer bij mij willen houden! Maar… wie ben ik om dat te kunnen of te mogen beslissen?

Ze is nog steeds in mijn gedachten. Het voelt alsof ze vaak bij me is. Het voelt ook dat we op de een of andere manier altijd bij elkaar zullen blijven. Een gevoel dat me heel veel troost… en tegelijkertijd ook heel veel kracht geeft om verder te kunnen met mijn leven.

(71) Licht

Iemand meldde mij dat ik mensen naar het licht mag brengen. Ik werd er stil van en kreeg kippenvel over mijn hele lichaam. Vele vragen schoten door mij heen.


Iemand vroeg mij laatst of ik met oudere mensen werkte. “Nee,” was mijn reactie, “ik heb juist veel met jonge mensen gewerkt tijdens mijn werk. Waarom de vraag?” De persoon meldde mij dat ik mensen naar het licht mag brengen. Ik werd er stil van en kreeg kippenvel over mijn hele lichaam. Vele vragen schoten door mij heen. De meeste pregnante waren “wie ben ik dan wel” en “waarom ik” en “waarom alleen oudere mensen?” Vragen die ik op dat moment niet kon stellen, laat staan antwoorden hierop begrijpen. Ik had op dat moment zoiets als… “kom op zeg”… “nu even niet”… of platter gezegd “doe normaal en blijf met beide voeten op de grond staan.”

In de daaropvolgende dagen bleef de boodschap mij achtervolgen. Vragen in de trant van … wat als… en hoe dan… Mensen die mij goed kennen zouden zeggen “hij heeft de meeste problemen in zijn leven tot nu toe kunnen oplossen. Dit gaat hem vast ook lukken.” Alleen… dit is toch wel heel iets anders dan wat ik tot nu toe heb gedaan in mijn leven.

Ik probeerde de boodschap naast mij neer te leggen; wat ik ook deed, het lukte niet.

Daarom ga ik toch een poging wagen en hoop ik dat jullie commentaar willen geven zodat ik met beiden voeten op de grond kan blijven staan.

Licht heeft naast de natuurkundige ook een emotionele betekenis in onze wereld. Aan het ene uiterste van de balans wordt met Het Licht, het liefdevolle en warme licht van het goddelijke, de Almachtige, bedoeld. Aan het andere uiterste heerst het donkere licht, zoals bij zwaar bewolkt weer, waar je bijna verdrietig of depressief van wordt. En ergens in het midden van die balans heeft het licht, zoals wanneer de zon schijnt, de betekenis van blijheid, vrolijk, tevreden, liefdevol, begrip en vrijheid.

Voor alle duidelijkheid, ik weet feitelijk niet wat, wie of waar het liefdevolle licht van de Almachtige is, maar mijn gevoel zegt heel sterk dat het goed is om in Het Licht te zijn. Wat voor mij ook duidelijk is, is dat Het Licht zich niet in onze wereld bevindt; onze wereld zou er in dat geval veel vreedzamer hebben uitgezien met oneindig veel meer liefde tussen mensen onderling dan we nu ervaren.

En, hoe moet ik het woord brengen in de boodschap interpreteren? Wordt bedoeld dat ik alleen de reis regel voor de betrokkene waarna deze zelf op pad gaat? Of wordt bedoeld dat ik de betrokkene ook begeleid; van thuis tot Het Licht als het ware?

In mijn cultuur kennen we het begrippen als: palliatieve zorg, euthanasie en stervensbegeleiding. In deze context wordt naar mijn mening de reis voor de betrokkene voor een deel geregeld en/of wordt de betrokkene voor een deel van de reis begeleid. Het zijn bijzondere mensen die in dit vakgebied werken en ik heb veel respect voor hen.

Toch bekruipt mij sterk het gevoel dat ik een oplossing in een andere richting moet zoeken. Daar komt nog bij dat ik niet in staat ben om tussen de wereld waarin wij leven en de wereld van Het Licht van de Almachtige naar believen heen en weer te reizen.

Erg frustrerend allemaal. Desondanks kan ik de boodschap niet naast mij neerleggen en voel heel sterk dat ik toch een oplossing op dit vraagstuk moet zien te vinden.

HPF ImageMaar, misschien mag ik het allemaal veel pragmatischer zien, veel lichter als het ware. Je kan immers ook mensen begeleiden vanuit het donkere licht, waar mensen verdrietig zijn, naar het blije licht ergens in het midden van de balans waar mensen weer vrolijk zijn. Wanneer ik hiervan uitga kan ik verdriet helpen vertalen naar vreugde. Kan ik mensen helpen nieuwe inzichten te verkrijgen waardoor de scherpe kanten van hun rouw verdwijnen en zij weer verder kunnen met hun leven. Ja, op deze manier kan ik mensen wel naar het licht, maar dan in onze wereld, brengen en begeleiden. Dat zou al een hele stap zijn; zowel voor mij als voor degenen die het betreft.

(66) Loslaten

Loslaten gaat niet vanzelf; het is hard werken. Zoals ik terugkijk naar momenten waarop ik heb kunnen loslaten komen bij mij niet alleen begrippen naar boven als acceptatie, maar ook vertrouwen.

loslaten - shutterstock_254651413Loslaten heeft vaak met relaties te maken. Niet alleen dat, maar ook met de acceptatie dat je een aantal zaken zelf niet meer kan doen in je leven (denk maar aan bijvoorbeeld het verlies van werk, gezondheid of financiële zekerheid).

Enkele voorbeelden:

Belangrijke vormen van loslaten die ik heb ontdekt in de zoektocht naar wie ik ben, zijn hoe om te gaan met opgelegde normen en waarden die ik van thuis, van school en van het werk heb meegekregen, maar die eigenlijk helemaal niet bij me pasten. Uitspraken als “that’s not done”, “bij ons gaat dat nu eenmaal zo” of “je hebt het maar te doen.” Op deze manier dwaal je af van je authentieke “ik” waardoor je ook niet meer op jouw levenspad loopt. Het resultaat is dat jij niet de lessen in je leven leert die je zou moeten leren. Het resultaat zou ook kunnen zijn dat je later daar de gevolgen van gaat ondervinden in de vorm dat je niet meer goed kan functioneren of erger nog, ziek wordt.

Een andere vorm van loslaten herken je misschien wel in het vastlopen van relaties door het gebruik van zinnen als “Ik moet nog steeds denken aan…,” of “Ik kan het maar niet…,” of “Ik heb het helemaal gehad met…,” of “Die ander blijft maar contact met me zoeken….” Vul zelf de woorden op de … maar in. Het zijn allemaal zinnen die op de een of andere manier aangeven dat er band en een probleem tussen jou en die ander bestaat. Misschien ben je je er zelfs niet bewust van. Wanneer dergelijke zinnen bij jou regelmatig voorkomen en je pakt het onderwerp niet aan dan kan het van kwaad naar erger gaan. En uiteindelijk kan de situatie “explosief” worden. Blijft natuurlijk wel de vraag of jij de enige bent die er zo over denkt; het zou zo maar kunnen zijn dat de ander er heel anders over denkt. Hoe dan ook, het is belangrijk dat je naar je innerlijke stem luistert.

We lopen allemaal op een levenspad dat voor iedereen uniek is. Levenspaden kruisen elkaar waar mensen elkaar ontmoeten, bijvoorbeeld in het voorbijgaan op straat. Op die momenten groet je elkaar misschien, of ook niet, maar ieder gaat verder op de eigen weg zonder dat daar emoties als verdriet of rouw aan te pas komen. Misschien geef je elkaar zelfs de hand maar wanneer die je weer loslaat dan is daar geen enkele binding meer. Of levenspaden lopen “parallel” wanneer we langer bij elkaar blijven, of zelfs een gezin stichten. Loslaten gaat pas een rol spelen wanneer tussen jullie een emotionele band is ontstaan.

Loslaten kan verschillende betekenissen hebben. Je kan elkaar fysiek vasthouden, maar je kan elkaar ook geestelijk vasthouden. Vooral waar relaties uit elkaar gaan kan loslaten een puzzel zijn. Niet alleen bij relaties maar ook bij het veranderen van werk, of bij veranderingen op het werk, of het in ander land gaan wonen en zelfs na het overlijden van een dierbare. In dit opzicht kunnen ook woorden gebruikt worden als heimwee of gemis of verdriet. Loslaten speelt in ieder geval een rol waar veranderingen plaatsvinden en waar mensen moeite hebben die verandering te accepteren.

In relaties is het alsof ieder met het eigen lijntje aan de ander vast zit. Pas wanneer je beiden elkaars lijntje loslaat kan ieder op zijn of haar eigen levenspad verder. Wanneer je dat niet doet beland je in het slechtste geval ergens tussen jullie levenspaden in en bereik je beiden niet de doelen en leer je niet de lessen die je in je leven zou moeten of willen leren. Of in het beste geval geldt dat alleen voor één van jullie. Alleen al daarom is loslaten zo belangrijk.

Loslaten schept (ook) ruimte in je gevoel. Niet alleen ruimte, het geeft ook lucht, licht en blijheid. Je voelt je daardoor anders, weer dichter bij jezelf. Mensen zien het ook aan je. Zelf voel je en merk je het ook, het licht om je heen lijkt anders en mooier. Het voelt als een bevrijding.

Het moge duidelijk zijn, loslaten gaat niet vanzelf; het is hard werken. Zoals ik terugkijk naar momenten waarop ik heb kunnen loslaten, komen bij mij niet alleen begrippen naar boven als acceptatie, maar ook vertrouwen.

(6) Rouw … waarom zien we het niet lichter?

Alles in het leven zou in balans moeten zijn. Geen lelijkheid zonder schoonheid. Geen kwaad zonder goed. Geen verlies zonder winst. Geen donker zonder licht. Geen verleden zonder toekomst. Geen verdriet zonder blijheid. Het zijn allemaal voorbeelden van een balans, je zou het ook kunnen zien als de twee zijden van een munt. De ene kant van de balans kan niet zonder de andere kant.

Het leven bestaat uit tegenstellingen en we zijn altijd op zoek naar balans. Alles in het leven zou in balans moeten zijn. Geen lelijkheid zonder schoonheid. Geen verlies zonder winst. Geen kwaad zonder goed. Geen donker zonder licht. Geen verleden zonder toekomst. Geen verdriet zonder vreugde. Geen haat zonder liefde. Het zijn allemaal voorbeelden van een balans, je zou het ook kunnen zien als de twee zijden van een munt. De ene kant kan niet zonder de andere kant.

Waarom zijn de meesten van ons dan zo diep in de rouw bij het verlies van een geliefde? Waarom zou je niet blij en trots kunnen zijn dat je een deel van jullie levenspad samen hebt mogen lopen? Waarom zou je niet blij kunnen zijn dat je met elkaar hebt mogen genieten? Waarom zou je niet blij kunnen zijn met alles wat je van elkaar hebt mogen leren? Het is gewoon niet eerlijk naar de ander, er staat zo enorm veel tegenover. Het is ook niet eerlijk naar jezelf dat je niet beseft of je niet herinnert welke mooie dingen je allemaal met elkaar hebt mogen delen en voor elkaar hebt kunnen doen. Daarnaast blijft er natuurlijk het fysieke gemis van een geliefde, de nabijheid, de liefdevolle aandacht voor elkaar, het niet meer kunnen zien of aanraken van iemand die je nabij stond, het wennen aan het feit dat je de dingen nu alleen beleeft.

Wanneer ik terugkijk op mijn leven en denk aan de beide maatjes die ik heb verloren, dan kan ik de negatieve zaken en het verdriet mij niet meer zo goed herinneren. De positieve dingen en de mooie dingen staan heel prominent en heel helder op de voorgrond. Dat besef geeft me niet alleen veel ruimte in mijn hoofd maar juist ook heel veel blijdschap. Het heeft mij in staat gesteld om vooruit te kijken, naar de toekomst te kijken.

Het leven is net als het besturen van een auto. Je kijkt door de voorruit naar wat op je weg ligt en wat op je afkomt en je kijkt ook geregeld door de achteruitkijkspiegel om te zien wat er achter je zit om te bepalen of dat eventueel gevolgen kan hebben voor jouw pad. Dat achteruitkijken doe je weliswaar geregeld tijdens het besturen van de auto, maar niet continu.

Het kenmerkende van autorijden is dus dat je vooruitkijkt, bijna altijd vooruitkijkt. Doe je dat niet en kijk je alleen maar door de achteruitkijkspiegel, terwijl je vooruit blijft rijden, dan maak je brokken. Dat geldt ook voor rouwverwerking. Zo af en toe achteruit kijken is goed en zelfs belangrijk en je moet ook niet vergeten wat daar is gebeurd, maar niet de hele tijd, niet continu.

Wanneer je naar de toekomst blijft kijken en daar de mogelijkheden ziet en de kansen die daar liggen benut dan help je niet alleen jezelf maar geef je juist ook de dierbare die je heeft verlaten een enorm compliment. Een compliment in de zin van dank je voor alles wat we samen hebben gehad en waarvan we samen hebben genoten. Dank je voor wat ik van jou heb mogen leren. Dank je dat je mij op mijn levenspad hebt gehouden of gebracht. Dank je voor het vertrouwen in mij dat ik nu verder kan op mijn pad.

Helaas, je geliefde heeft je verlaten. Het afscheid was emotioneel. Terugkijkend hebben jullie veel genoten en hebben jullie veel van elkaar geleerd. Laat dan als ultieme dank aan je geliefde alle lessen die je van elkaar hebt geleerd niet tevergeefs zijn geweest.

Dit is naar mijn mening waar het om draait. Dit is naar mijn mening ware liefde. Dit is naar mijn mening de betekenis van het leven.