(3) Een ontmoeting

Omgaan met verdriet is voor iedereen weer anders. Zodra we tussen de mensen zijn proberen we ons verdriet te verbergen. Wanneer echter een gevoelige snaar wordt geraakt kan verdriet ter sprake komen.

Omgaan met verdriet bestaat in vele vormen voor. Zodra we tussen de mensen zijn proberen we ons verdriet te verbergen. Wanneer echter een gevoelige snaar wordt geraakt kan verdriet onverwacht ter sprake komen. Deze blog gaat over een willekeurige ontmoeting tijdens een van de reizen die ik voor mijn werk heb gemaakt.

Het restaurant dat ik had uitgekozen was vol. Er stond een lange wachtrij. Dat heb je als je niet reserveert. Aan de bar was een plek vrij en de serveerster suggereerde om zolang die plaats te nemen. Ik was alleen en de keuze was snel gemaakt.

De plek was tussen een man en een vrouw. Aan de linker kant zat een man die met zijn partner in een diep gesprek was verwikkeld over een zakelijk probleem. De rest van de wereld leek voor hen niet te bestaan. Een vrouw zat aan mijn rechter kant en was diep in gedachten verzonken. Uiteindelijk kwamen we met elkaar in gesprek. Ze was op zakenreis en miste haar kinderen. Op een gegeven moment vertelde ze me dat de liefde van haar leven bij een auto-ongeluk om het leven was gekomen. Haar relatie met hem had 18 maanden geduurd. “Slechts 18 maanden” zei ze. Ze was er nog steeds kapot van.

Ze vroeg naar mijn kinderen en mijn relatie. Ik vertelde haar over het verlies van mijn beide maatjes. Mijn dochter toen ze 21 jaar was en mijn echtgenote, mijn soul mate, na 35 jaar huwelijk. Ze was geschokt, ze was diep onder de indruk. Ze wilde weten hoe ik omging met mijn verdriet. Wat mij was overkomen was zoveel erger dan in haar geval, vertelde ze me. Ze dacht op dat moment dat ze eigenlijk geen recht had op verdriet omdat volgens haar het verdriet van een ander vele malen erger was.

Ik wist niet hoe te reageren. Hoe kun je zoiets denken? Uiteindelijk vond ik de woorden. Rouw of verdriet is geen wedstrijd! De een heeft niet meer of minder verdriet dan de ander. Het voelt zoals het voelt. Het maakt niet uit hoe lang het is geleden en het maakt niet uit hoe lang de duur van de relatie is geweest. Haar verdriet was net zo concreet en net zo intens als het mijne. Hoe kan je nu zeggen dat het verdriet van de een intenser is dan dat van de ander? Ja, als buitenstaander misschien, maar niet degenen die verdriet ervaren of hebben ervaren. Voor hen bestaat er geen verschil! Voor hen is het verdriet uitermate concreet en weten ze soms niet hoe zij met de rauwe pijn van het verdriet moeten omgaan.

Haar verdriet was misschien anders, maar net zo intens en rauw als dat van mij. Na het gesprek voelde ze zich een beetje opgelucht, een beetje blijer en kon misschien een beetje beter omgaan met verdriet. Haar verdriet was er niet minder door… maar belangrijker was dat het haar hielp om een en ander in een ander perspectief te plaatsen… door het uit te spreken… en vooral door het te kunnen delen.

(2) Een ervaring rijker

Je zou verwachten dat na ruim 13 jaar, laat ik het voorzichtig zeggen, de emoties van het overlijden van je dochter wel minder zouden zijn.

Verwarring

Het overlijden van mijn dochter Anne Birgit is wel een ervaring rijker. Desondanks, had ik toch liever gezien dat ze nu nog zou leven. Maar wie ben ik om dat te bepalen.

De periode rond het overlijden, in juni 2000, van mijn dochter Anne Birgit was voor mij verwarrend. Er gebeurden voor mijn gevoel vreemde dingen die ik op dat moment niet kon verklaren. Aan de ene kant had ik heel veel verdriet en voelde ik de rauwe pijn van het verlies. Aan de andere was ik van alles aan het regelen… kil en zonder enige emotie. Het voelde allemaal heel ambivalent. Ik had geen idee hoe ik hiermee moest omgaan. Als gezin gingen aan ons de dagen als een waas voorbij. Wat glashelder was dat het voor ieder van ons anders voelde. Toch was het moeilijk om er met elkaar over te praten. We probeerden het wel, maar het lukte niet.

Na maanden kwam er stapje voor stapje weer structuur in ons leven

Maanden later begon alles weer beetje bij beetje op de juiste plek te vallen; begon ik weer mezelf te worden. Het verdriet vertaalde zich in het verhaal over mijn dochter dat ik aan ieder vertelde die het maar wilde horen. Nou ja wilde horen… op de één of andere manier bleek het gesprek meestal wel bewust of onbewust zo te draaien dat we daar telkens op uitkwamen.

13 jaar later

Je zou verwachten dat toen, na ruim 13 jaar, laat ik het voorzichtig zeggen, de emoties wel minder zouden zijn. In tegendeel. Ik dacht nog steeds bijna dagelijks aan Anne Birgit en ik herinnerde mij haar zoals ze was. Het geheugen bleek op die momenten een heel mooi ding te zijn: alle emoties, kleuren, geuren, warmte, gesprekken, omgevingen kwamen tot in het kleinste detail weer beschikbaar alsof het foto’s of filmfragmenten waren; alsof je het weer opnieuw beleefde.

Heden

Vond ik mijzelf toen zielig? Nee, integendeel! Ik vond mij toen, net als nu, niet zielig. Ik was en ben trots dat ik bij haar overlijden aanwezig mocht zijn en dat ik afscheid van haar heb mogen nemen. Ben ik verdrietig? Ja… jazeker… tot aan mijn dood vermoed ik. Ben ik een blij mens? Wel degelijk!

(1) Haar laatste wens

U bent niet de enige die rouw op de een of andere manier moet verwerken. Door middel van deze blog wil ik de reis die ik tot nu toe heb gemaakt, en nog steeds maak, met u delen. Ik wil de lessen die ik heb meegekregen, en nog steeds meekrijg, met u delen.

De laatste wens van mijn dochter

Ze wist dat ze zou gaan sterven. De laatste weken van haar leven bespraken we wat we in de toekomst konden doen. De laatste wens van mijn dochter was dat zij graag zag dat ik mijn kennis en ervaring zou gebruiken voor het coachen en begeleiden van mensen die een kind of een dierbare hadden verloren.

Mijn dochter Anne Birgit overleed in 2000, op 21-jarige leeftijd. Ze had Cystic Fibrosis. Vermoedelijk bent u niet bekend met deze genetische ziekte. Meestal sterven patiënten die aan deze ziekte lijden op (zeer) jonge leeftijd. Het verlies van een kind heeft een enorme impact op de ouders. Daar kwam nog bij dat wij ons van jaar tot jaar afvroegen of dat jaar niet haar laatste zou zijn.

De laatste wens van mijn echtgenote

Mijn echtgenote en Soul Mate Mary Anne overleed in 2011. Zij worstelde met het verlies van onze dochter. Enige vorm van hulp en ondersteuning om met het verlies om te gaan wilde ze niet aanvaarden. En al helemaal niet van mij omdat ook ik worstelde met verlies van onze dochter. Uiteindelijk overleed mijn echtgenote aan een gebroken hart.

In de week voor haar overlijden ontving ik een kaart van een vrouw die ik had gecoacht. Ze gaf aan dat ze mij een bijzonder en prachtig licht op haar levenspad vond. Het gesprek met mijn echtgenote hierover in het weekeinde voordat zij overleed, kan ik mij nog goed herinneren. Ze suggereerde, nee… drong er zelfs op aan, dat deze vorm van coachen mijn toekomstig levenspad zou moeten worden. Achteraf realiseerde ik mij dat ook dit de laatste wens van mijn echtgenote was. Tegelijkertijd was het op haar gebruikelijke manier, een subtiele herinnering aan de invulling van de laatste wens van onze dochter.

Het einde van mijn professionele leven

In 2013 ging ik met pensioen na een werkzaam leven dat mij enorm veel voldoening heeft gegeven. Er was aan dat werkzame leven echter één nadeel verbonden: ik was ontzettend veel van huis. Ik heb geen idee meer hoe vaak ik rond de wereld ben gereisd, hoeveel steden ik heb gezien laat staan in hoeveel hotels ik heb geslapen. Het gevolg hiervan was dat ik mijzelf niet als een Nederlander beschouw, maar als een wereldburger.

Als managementconsultant en als projectmanager was ik altijd instaat geweest om niet alleen het plezier maar vooral ook de stress in mijn omgeving te zien. Ik kon dit bij anderen zien, alleen… niet bij mijzelf. Het gevolg was dat na mijn pensionering mijn lichaam moe was en het wilde herstellen van alle stress die ik in de afgelopen jaren had opgebouwd. Vanzelfsprekend kwam daar ook nog het verlies bij van mijn dochter en mijn echtgenote. Dat bleek toen ik medio 2013 bij toeval ontdekte dat mijn proces van rouwverwerking eindelijk was begonnen… na jaren!

Het was tijd geworden om de laatste wens van mijn dochter eindelijk in te gaan vullen. Beloven is één ding, het ook nog doen was van een geheel andere orde.

Alle begin is moeilijk

U bent niet de enige die rouw op de een of andere manier moet verwerken. Door middel van deze blog wil ik u deelgenoot maken van de reis die ik tot nu toe heb gemaakt en nog steeds maak. Ik wil de lessen die ik heb meegekregen, en nog steeds meekrijg, met u delen.

Mijn reis, of misschien beter, mijn pad naar rouwverwerking, loopt langs onderwerpen als begrip, loslaten, je dacht dat het over was naar afronding en er blijft altijd een restje pijn over. De kern van rouwverwerking komt naar mijn mening neer op alles uit het leven te halen wat er inzit en ondanks al het leed toch ook een beetje genieten.

Naast deze blog is conform de laatste wens van mijn dochter en die mijn echtgenote, in Nederland een stichting opgezet onder de naam Stichting Jouw Rouwverwerking. Het doel van de stichting is anderen te helpen in het omgaan met verlies en hen te helpen met de verwerking van rouw. Mijn eerdergenoemde ‘wereldburgerschap’ is de reden dat de stichting ook buiten Nederland wordt uitgerold onder de naam Mourn & Grief Foundation.

Voor mij is het duidelijk dat ik dit niet alleen kan. Ik kan de wereld niet in mijn eentje veranderen. Wat ik wel kan, is mijzelf veranderen en hopelijk kan ik ook anderen leren zien dat het anders kan. Hopelijk verspreiden jullie het nieuws. Je weet nooit wat er in de toekomst zal gebeuren maar ik hoop dat ik met de stichting een verschil kan maken, al is het maar een klein verschil.

Voor het schrijven van de blogs op het gebied van rouw en rouwverwerking heeft de stichting inmiddels van verschillende auteurs een bijdrage mogen ontvangen.