(11) Stichting Jouw Rouwverwerking is opgericht

Hans Fransen Founder Mourn & Grief FoundationEen mijlpaal is bereikt. In Nederland is de “Stichting Jouw Rouwverwerking” (De Stichting) opgericht en zij is gezeteld in Wassenaar. De Stichting werkt buiten Nederland onder de naam “Mourn & Grief Foundation.”

Ieder mens krijgt vroeg of laat in zijn leven te maken met ingrijpende gebeurtenissen. Denk aan het overlijden van een dierbare, een scheiding, het verlies van een baan of de strijd tegen een ernstige, soms terminale, ziekte. Dergelijke gebeurtenissen leiden alle tot een of andere vorm van rouw.

Het doel van onze stichting is mensen te helpen bij hun rouwverwerkingsproces. De medewerkers van onze stichting doen dit vanuit hun ervaring met verlies en rouw; zij willen de lessen die zij daaruit hebben geleerd delen met anderen en hun laten zien dat er wel degelijk licht is aan het eind van de tunnel. Onze aanpak is erop gericht om mensen op praktische wijze te helpen. Hij is niet gericht op het ontwikkelen van het bijna vanzelfsprekende ‘plan b’, dat alternatieve plan dat we gaan volgen als dingen niet zo gaan zoals gehoopt. Onze aanpak is juist gericht op het ontwikkelen van het niet zo vanzelfsprekende ‘plan c’. Een hoger, onvermoed plan dat mensen helpt om op een andere wijze te denken; dat mensen helpt zich verder te ontwikkelen; dat mensen helpt hun mogelijkheden te verbreden in voor hen onverwachte richtingen, door te helpen nieuwe horizonnen te zien, door te helpen nieuwe kansen te creëren, door te helpen om te gaan met het verlies.

De Notaris ondertekent de statuten

Het doel van De Stichting wordt als volgt gedefinieerd:

  1. het hulp bieden aan mensen en mensen te ondersteunen die iemand verliezen of verloren hebben;
  2. het verrichten van alle verdere handelingen, die met het voorgaande in de ruimste zin verband houden of daartoe bevorderlijk kunnen zijn.

De Stichting probeert aan haar doelstellingen stap voor stap invulling te geven door middel van:

  1. het bieden van hulp door middel van het ondersteunen bij, helpen verwerken van en praten over rouw;
  2. het geven van workshops, lezingen, presentaties;
  3. het doen van publicaties en onderzoek, het geven van begeleiding (coaching) en training;
  4. het geven van mailondersteuning en het geven van advies en het bieden van een luisterend oor via een callcenter.

De Stichting mag voor het uitoefen van haar activiteiten en het nastreven van haar doel niet het maken van winst beogen.

Om aan de doelstellingen van De Stichting te kunnen voldoen zoekt, zij in Nederland bestuursleden die hieraan een bijdrage kunnen en willen leveren. Eén van de voorwaarden daarbij is dat bestuursleden empathie en affiniteit hebben met het doel van De Stichting en op basis daarvan de hulpverleners die vanuit De Stichting aan behoevenden steun bieden, met grote betrokkenheid kunnen begeleiden en adviseren.

Degenen die hieraan gehoor willen geven kunnen dit doen door via “Oproep” het formulier in te vullen. Daarbij dient u te motiveren waarom juist u qua kennis en ervaring geschikt bent om in het bestuur zitting te nemen. Na ontvangst nemen wij contact met u op en zullen wij u tevens aangeven hoe u uw CV naar ons kunt e-mailen.

Hans Fransen
Oprichter

(10) Mijn pad naar rouwverwerking

Pas toen ik herkende en erkende ik dat ik met rouwverwerking bezig was, de verwerking van het verlies van mijn dochter en van mijn dierbare echtgenote, werd de eerste bewuste stap eindelijk gezet.

 

Beelden

Vroeger had ik wel eens beelden “gezien” die ik niet kon plaatsen. Later bleek dat dit beelden uit mijn toekomst waren. Ik kon er niets mee toen ik deze beelden voor het eerst zag; ik begreep het niet. Onze dochter zag veel meer beelden, zag ook mensen en sprak er met ons over. Zij kon deze beelden ook uitleggen. Mijn echtgenote vond het maar niks. Bij mij begonnen echter een paar stukjes van de puzzel van mijn leven op hun plaats te vallen.

Na het overlijden van onze dochter liet zij mij veel beelden zien. Omdat ze wist dat ik visueel was ingesteld, liet zij alleen maar beelden zien; schitterende beelden met onbeschrijflijk mooie kleuren. De warmte en emoties die de kleuren opriepen waren onbeschrijflijk mooi. Zo iets had ik nog nooit eerder gezien. En dan de rust die die beelden uitstraalden. Woorden als schitterend en indrukwekkend, alle woorden waarmee je de kleuren ook maar probeerde te omschrijven, vormden een zwakke afspiegeling van wat ik mocht zien. De beelden gaven mij steun, gaven ook aan dat er nog veel meer is na ons leven en stelden mij daardoor instaat om weer beetje bij beetje op te krabbelen.

Verwerking

Beiden, mijn echtgenote en ik, zochten veel afleiding om de spanning in ons lichaam door het overlijden van onze dochter te verminderen. We werden beiden elke week gemasseerd. Ik ging naar het sportcentrum en later naar yoga. Mijn echtgenote tenniste heel veel, deed aan Tai Chi en ging later ook naar het sportcentrum. Mijn echtgenote huilde ‘s nachts stilletjes terwijl ze overdag een en al vrolijkheid was. Ik kreeg langzaam aan rust in mijn lijf; zij kon niet tot rust komen. Ik probeerde haar te helpen door gevoelsmatig die dingen te doen die haar zouden kunnen helpen, maar ze accepteerde het niet omdat ze mij niet wilde belasten met alle emotie die bij haar vrij kwam. Ze wilde mij beschermen want ik had zelf ook enorm veel verdriet. Ze wilde het mij niet aandoen om ook haar verdriet in al zijn intensiteit te laten voelen.

Mijn echtgenote accepteerde geen hulp, probeerde het op haar manier op te lossen en uiteindelijk overleed ze aan een gebroken hart. We hebben het beiden voelen aankomen maar ze wilde er met geen woord over praten; met niemand.

Ondanks zijn verdriet heeft mijn zoon mij op de been gehouden hebben: de teams op mijn werk mij op de been gehouden; we tijdens het werk naast de dagelijkse puzzels veel plezier gehad; dierbare vrienden mij op het pad gehouden; de teams mij tot rust laten komen, het waren mijn Gouden Teams. Ik ben een paar keer met mijn zoon samen op vakantie geweest waardoor we veel dichter bij elkaar kwamen dan we ooit zijn geweest. Maar wanneer ik alleen was, was ik een ander mens. In de twee jaar na het overlijden van mijn dierbare echtgenote ben ik nog nooit zó ziek geweest. Waren er momenten dat het leven voor mij niet meer hoefde.

Besef

Mijn werkgever wilde niet dat ik met pensioen ging. Mijn baan was een droombaan, ik bleef werken. Uiteindelijk ging, door de laatste opdracht voor mij het plezier eraf, en had ik het wel gezien. Toch was er altijd nog die enorme drang dat ik verder moest. Dat ik nog iets moest doen wat belangrijk is voor mijn toekomst later en in deze wereld voor de mensen nu.

Na mijn pensionering, zo’n 13 jaar na het overlijden van onze dochter en zo’n 2 jaar na het overlijden van mijn echtgenote, kreeg ik het moeilijk. Mijn energie verdween, ik voelde me depressief worden en had nergens meer zin in. Bij toeval, op zo’n moment weet je zeker dat toeval niet bestaat, vond ik een document waarin werd beschreven hoe mensen omgaan met het verwerken van verlies. Er stonden zaken in beschreven die voor mij op dat moment speelden. Toen pas herkende en erkende ik dat ik met rouwverwerking bezig was: de verwerking van het verlies van mijn dochter en van mijn dierbare echtgenote. De eerste bewuste stap was eindelijk gezet.

Stel je je nu voor dat ik mij dit veel eerder had gerealiseerd dan 13 jaar na de dood van mijn dochter. Ik vraag me nog steeds af of mijn dierbare echtgenote in dat geval dan nog bij mij zou zijn. Iedereen die een persoon heeft verloren die dierbaar is raad ik aan om hulp te zoeken, hoe eerder hoe beter.

(9) Het landschap dat rouw heet

Laten we een poging wagen om het landschap te “schilderen” dat rouw heet. Nee, niet alleen in zwart en wit maar ook door gebruik te maken van kleuren die we kunnen zien.
Kleuren kunnen we op verschillende manieren interpreteren of waarnemen. Rationeel, wanneer we praten over de kleur zelf, bijvoorbeeld blauw, rood of groen. Emotioneel, wanneer we zeggen dat een kleur warm, kil, somber of vrolijk is.


Introductie

Laten we een poging wagen om het landschap te “schilderen” dat rouw heet. Nee, niet alleen in zwart en wit maar ook door gebruik te maken van kleuren die we kunnen zien.

Kleuren kunnen we op verschillende manieren interpreteren of waarnemen. Rationeel, wanneer we praten over de kleur zelf, bijvoorbeeld blauw, rood of groen. Emotioneel, wanneer we zeggen dat een kleur warm, kil, somber of vrolijk is.

Rouw

Het begrip rouw heeft een groot scala aan interpretaties. In het Nederlandse taalgebied staat “rouw” voor “het geheel van reacties na het overlijden of scheiden van iemand die belangrijk voor je is geweest”. Het Engelse taalgebied gaat nog een stap verder. Daar betekent “rouw” ook “een onfortuinlijke uitkomst.” Met andere woorden het begrip “rouw” varieert van het verlies van eenvoudig benoembare zaken zoals het verlies van een ketting tot en met het verlies van diegene die je het allerliefste is.

Wanneer je iemand kent die je bevalt, krijg je daar een band mee. Dan vormt zich een bepaalde hechting. Die hechting krijgt in de loop van de tijd steeds meer facetten (of kleuren).

De band of hechting wordt verbroken door het verlies van je allerliefste. Het is niet alleen het verlies van de persoon maar ook het missen van een knuffel bij het opstaan; de vreugde die zij of hij je schonk; het praktische gemis zoals het kopje koffie dat voor je klaar stond bij thuiskomst. Ineens staat er niemand meer naast je en moet je alles alleen doen. Al die dingen zijn niet te vervangen want niemand betekent wat die ene voor jou betekende. En dan zijn er nog de dingen van de ander die achterblijven, die het gemis versterken. De mate van hechting hangt af van die speciale band, maar ook van de manier hoe jij je daarvan afhankelijk hebt gemaakt. Hechting is als lijm, hoe sterker de lijm is die je hebt gebruikt hoe meer moeite het kost om los te komen.

Wanneer “rouw” verbonden is aan “een onfortuinlijke uitkomst” dan is er weliswaar de emotie van het verlies, maar die emotie gaat niet zo diep als bij het verlies van een geliefde. De emotie is makkelijker te benoemen en wij zijn veel beter instaat om voor het verlies een rationele oorzaak en oplossing te vinden. De vijf fasen (ontkenning, woede, onderhandelen, depressie en acceptatie) van het model van Elisabeth Kübler Ross worden snel doorlopen. Vaak beseffen we zelfs niet eens dat we een rouwproces doorlopen.

De twee kanten van een munt

Emotioneel en rationeel, vormen voor mij de twee kanten van een munt. Wanneer ik naar mijzelf kijk, en ik vermoed dat anderen dit ook bij zichzelf herkennen, dan vallen bij rouw en verdriet twee zaken telkens op. Ik zie mijn emotionele kant die bezig is met het verwerken van rouw ten gevolge van het verlies van twee van mijn dierbaren. Ik mis de gesprekken, hun liefde, de knuffels, de grappen, en het “ik hou van je” dat iedere dag geregeld tegen elkaar werd uitgesproken. Niet alleen uitgesproken, er werd ook naar geleefd. Mijn emotionele ik kijkt naar binnen, voelt alle emoties die met verlies en rouw te maken hebben en volgt het hart. Ondanks het verlies is mijn emotionele kant in essentie warm, vrolijk en vol liefde en de beslissingen die het neemt worden door het hart ingegeven.

Ik zie ook een waarnemer, mijn rationele ik, die niet alleen mijn emotionele kant observeert maar ook beschermt. Mijn rationele kant observeert ook mijn vrienden, de mensen die mij ondersteunen, de mensen die ik tegenkom en de wereld waarin ik leef. Mijn rationele kant is bij vlagen kil, geregeld somber, vaak zakelijk en houdt zeker niet van onzin; beslissingen worden door het verstand ingegeven. Mijn rationele kant zou vriendelijker willen zijn maar weet niet goed hoe dat moet.

Het valt niet altijd mee om tegelijkertijd met mijn emotionele en rationele kant te leven. Soms heeft de emotie de overhand, soms de ratio. Achteraf denk ik dat mijn rationele kant ervoor zorgt dat mijn emotionele kant niet ten onder gaat in het verdriet. Ik weet het niet zeker, maar ik heb het vermoeden dat de tijd die ik nodig heb voor de verwerking van mijn rouw daardoor wel langer duurt. Ik moet toegeven dat de dagen dat ik in balans ben, tegelijkertijd blij en verdrietig, bijna altijd mijn beste dagen zijn.

Bizar… blij en verdrietig tegelijkertijd. Toen ik dat eenmaal besefte, bleek dat dit veel vaker in mijn leven gebeurde. Het verlies van een baan doordat het bedrijf waar ik werkte failliet ging, maar ook de vreugde van een nieuwe functie. Het had zo moeten zijn want achteraf constateerde ik dat ik die nieuwe job veel eerder had moeten nemen. Mijn dochter die, toen zij besefte dat zij niet lang meer zou leven, verdriet had omdat zij ons zou moeten verlaten, maar tegelijkertijd blij was omdat zij na haar dood eindelijk verlost was van een ziekte waar zij haar hele leven mee had “geworsteld.”

Blij en verdrietig tegelijkertijd, het komt vaker voor dan je denkt en ik ga ervan uit dat de meesten van ons dit herkennen. Door deze gelijktijdigheid kunnen we, ondanks het verlies, de kille en sombere kleuren van het verdriet opwarmen met warme en blije kleuren.

Het begin van een rouwproces

Het rouwproces begint pas wanneer je je dit realiseert. Een zieke gaat steeds meer achteruit en beseft uiteindelijk dat de ziekte van invloed is op haar of zijn leven. Een relatie tussen partners wordt slechter en slechter en uiteindelijk beseffen beiden dat dit in een scheiding uitmondt. Of, zoals een geadopteerd kind op zoek gaat naar zijn biologische ouders maar uiteindelijk beseft deze niet meer te kunnen vinden.

Het rouwproces begint niet wanneer het verlies plaatsvindt maar pas wanneer je je dit realiseert. Dat kan dagen, weken, maanden en soms zelfs jaren duren. Mijn rouwproces over het verlies van mijn dochter begon pas 13 jaar na haar overlijden, tegelijkertijd met het beginnen van het rouwproces over het verlies van mijn echtgenote, nu tweeënhalf jaar geleden, en tegelijkertijd met de start van een nieuwe fase in mijn leven. Het was het begin van een stormachtige periode in mijn leven.

Maar ik weet één ding heel zeker. Mijn rationele kant beschermt mijn emotionele kant zodat deze kan blijven werken aan de verwerking van mijn rouw. Ik heb vrienden om mij heen die naar mij luisteren en mij daardoor helpen bij het verwerken van mijn rouw. Ik weet het heel zeker… het kan misschien even duren… maar het zeker gaat goed komen. Daar heb ik alle vertrouwen in!

(8) Wat kunnen we met modellen doen?

In de wereld van vandaag maken we gebruik we van veel modellen. Bijvoorbeeld de wet van Newton, herinner je nog de appel die uit de boom valt? Deze wet is vrij nauwkeurig maar heeft zijn gebreken. We hebben modellen voor verkeersbegeleiding of voor het navigeren van schepen. Modellen voor het voorspellen van de beurskoersen, het weer of de verwarming in ons huis. We hebben modellen voor menselijk gedrag of het bepalen van je persoonlijkheidstype. We hebben tegenwoordig veel… heel veel modellen in gebruik, voor bijna elk aspect van ons dagelijks leven.

In de wereld van vandaag maken we gebruik we van veel modellen. Bijvoorbeeld de wet van Newton, herinner je nog de appel die uit de boom valt? Deze wet is vrij nauwkeurig maar heeft zijn gebreken. We hebben modellen voor verkeersbegeleiding of voor het navigeren van schepen. Modellen voor het voorspellen van de beurskoersen, het weer of de verwarming in ons huis. We hebben modellen voor menselijk gedrag of het bepalen van je persoonlijkheidstype. We hebben tegenwoordig veel… heel veel modellen in gebruik, voor bijna elk aspect van ons dagelijks leven.

Het toepassen van modellen is misschien modern, maar dat wil niet zeggen dat deze ook nieuw zijn. Veel modellen die worden gebruikt werden tientallen jaren geleden, sommige zelfs eeuwen geleden, ontwikkeld. Zodra je binnen je expertise de beschikking hebt over een model dan kan het worden gebruikt voor de beoordeling van de situatie waarin je verkeert, voor het aangeven van beschikbare opties ter verbetering of het voorspellen van resultaten van de acties die je hebt ondernomen… of… gaat ondernemen. Het toepassen van een model op deze manier geeft veiligheid, zekerheid.

Een model heeft ook nadelen. Om er maar een paar te noemen: een model is een vereenvoudiging, soms een heel grove, van de werkelijkheid. Soms ook gebruiken mensen een model als een instrument zonder de achtergrond en de beperkingen ervan te begrijpen. Of mensen zijn zo afhankelijk van een model geworden, zoals het besturen van een vliegtuig, dat zij zodra er onverwachte dingen gebeuren, niet echt meer weten wat ze precies moeten doen om het proces weer snel onder controle te krijgen.

Ik heb veel mensen ontmoet die het model dat ze gebruiken als de zuivere waarheid zagen. Zij zien het als de werkelijkheid, het is hun werkelijkheid. Een andere manier vinden zij verkeerd, of niet waar, of zelf… onmogelijk. Wees dus niet verbaasd wanneer een model voor jou niet toepasbaar is, zeker wanneer het gaat over het omgaan met… verdriet.

Een bekend model met betrekking tot het omgaan met verdriet is “De vijf fasen van verdriet” ontwikkeld door Elisabeth Kübler Ross. De vijf fasen d.w.z. (i) ontkenning, (ii) woede, (iii) onderhandelen, (iv) depressie en (v) acceptatie vormen geen stappenplan dat kan worden uitgevoerd en afgevinkt. De fasen kunnen worden gebruikt als bakens om te helpen met het begrijpen van wat je voelt of waar je bent in het in het verwerken van je verdriet. Het model beschrijft ook wat met elke fase wordt bedoeld, wat kan worden gevoeld of waargenomen. Door het op deze manier te gebruiken biedt het een vorm van begeleiding.

Een ander model dat meer algemeen toepasbaar is, is de “Myers-Briggs Type Indicator” dat jouw persoonlijkheidstype definieert. Het model karakteriseert je op (i) je voorkeur van je algemene houding (extravert vs. Introvert) en (ii) je voorkeuren van je mentale functies (aanvoelen vs. intuïtie, denken vs. gevoel en beoordelen vs. waarnemen). Zodra je je persoonlijkheidstype begrijpt, biedt het model richtlijnen voor het omgaan en communiceren met andere mensen.

Het betekent niet noodzakelijkerwijs dat we allemaal het model van Elisabeth op dezelfde manier doorlopen. Door toepassing van Myers-Briggs kunnen we concluderen dat we niet allemaal op dezelfde manier in iedere fase reageren. Het kan zijn dat je zelfs van één of meer van deze fasen niet bewust bent. Het betekent ook dat voor ieder van ons de verwerking van verdriet niet even lang duurt. Sommigen van ons zullen dit proces niet voltooien. Dat betekent echter niet dat ze niet gelukkig kunnen zijn of worden en niet kunnen genieten van het leven.

Maar let op, onze partner, kinderen, familie en vrienden zijn verschillende persoonlijkheden, zijn onder andere omstandigheden opgegroeid en leven onder verschillende omstandigheden in andere periodes en treuren dan ook op een andere manier dan wij. Daar is geen twijfel over mogelijk, het is een gegeven.

De eerste drempel die je over moet is je ervan bewust worden wat er met je gebeurt. Dat kan weken, maanden, soms zelfs jaren duren. Het hangt af van wie je bent en hoe je leeft. Zodra je van je gevoelens en emoties bewust bent, kunnen modellen uitleggen wat er met je gebeurt. Dan begin je het te begrijpen… dan kun je weer naar de toekomst kijken en pas dan kun je met je verdriet leren omgaan.

Als je met je verdriet leert omgaan, betekent dat dan dat je ermee klaar bent? Nee, integendeel; het betekent dat je ooit met je verdriet zal kunnen omgaan en dat het misschien in de toekomst kan worden afgesloten. Ja, misschien wel … maar… misschien ook niet.

Persoonlijk ben ik er zeker van dat mijn verdriet tot mijn dood toe zal blijven. Betekent dat dan dat ik ongelukkig ben? Zeker niet, ik ben een heel gelukkig mens maar soms… als je dat speciale toontje weer hoort, dat speciale melodietje weer hoort, wanneer je dat bijzondere parfum weer ruikt, wanneer… ja, dan reis ik weer terug in de tijd naar die momenten dat we samen gelukkig waren. Ik voel dan ook weer de pijn … maar… anders… het is alsof ik gelijktijdig verdrietig en gelukkig ben … het is een ambivalent gevoel.

Dus ja, we kunnen modellen gebruiken als suggestie voor wat te doen, maar deze zijn niet voor iedereen eenduidig.

Het is wat het is. Het heeft me de mens gemaakt die ik vandaag ben; dat zal voor ieder van ons op een gegeven moment gelden.

(7) Ik ga niet bij je weg

De huisarts was op bezoek geweest. Bij de voordeur had hij haar bij de schouders gepakt. “Ik wil dat je er rekening mee houdt dat het nu niet lang meer duurt”.

De huisarts was op bezoek geweest. Bij de voordeur had hij haar bij de schouders gepakt. “Ik wil dat je er rekening mee houdt dat het nu niet lang meer duurt”. Wanhopig liep ze terug naar de kamer en ging ze naast het bed zitten. “Lieverd, ga je bij me weg?” vroeg ze. “Nee, ik ga niet bij je weg” antwoordde hij resoluut. “Wat voel je dan, kun je het me uitleggen?” “Het is vreemd. Ik kan het niet uitleggen.” Hij was te moe en sprak niet meer.

De volgende dag was het vrijdag en ‘s morgens zag ze dat het mis ging. Zijn ademhaling was onregelmatig. Zijn woorden “Ik ga niet bij je weg” bleven in haar nagalmen en gaven haar troost, ook al begreep ze er niets van.

Sophie, één van hun twee katten week de laatste paar dagen niet meer van zijn zijde en ging steeds dichter tegen hem aanzitten. ‘s Avonds was hij onrustig maar rond middernacht werd hij rustiger en haar schoonzus bood aan te waken zodat de anderen even konden slapen. Na kort nagedacht te hebben of het wel de juiste moment voor haar was om te gaan slapen, nam ze het aanbod aan.

Boven op hun slaapkamer sloeg ze verscheurd door woede en verdriet op zijn kussen. Uiteindelijk viel ze uitgeput in slaap. Op dat moment kwam haar schoonzusje haar wekken. Het was gebeurd, hij was zomaar ineens gestopt met ademen. Samen waren ze inslaap gevallen, maar alleen zij was weer wakker geworden. Het was zaterdag 01.25 uur.

Er moest veel geregeld worden en het was pas op zondag dat ze even naar hun slaapkamer ging om te rusten. Met de familie erbij had ze nog geen traan gelaten. Maar hier voelde ze dat ze even samen waren, ook al lag hij in een andere kamer opgebaard. Zachtjes lag ze te snikken toen ze ineens drie zoenen voelde, één op haar rechteroog, één op haar linkeroog en een derde op haar mond. Precies zoals hij altijd deed als ze verdriet had. Verbijsterd deed ze haar ogen open en daar zat Sophie hun kat met haar snoetje bij haar gezicht. Een paar dagen later gebeurde dit nog een keer en precies een week na zijn overlijden gebeurde het een derde maal. Door al haar verdriet heen voelde ze zijn enorme steun en warmte, ook al was hij overleden

Daarna vroeg ze Sophie nog weleens of ze nog een kusje van hem voor haar had. Kusjes kwamen er niet meer, maar dat hij bij haar was als ze hem nodig had, daar was ze van overtuigd. De twijfel over wat er na de dood met iemand gebeurde was bij haar weggenomen. Ook al was zijn fysieke lichaam er niet meer, haar man stond nog steeds pal naast haar en omringde haar met zijn warmte.

Natuurlijk was er ook het verdriet en het gemis van zijn aanraking, maar de liefde overwon alles.