(120) Narcistische relaties

Hou focus op jouw leven in narcistische relaties. Vind je eigen kracht terug want dan verliezen narcisten de macht en controle over jou en jouw leven.

Narcistische relaties

Ik kreeg de vraag, hoe herken je een narcist? Die vraag is niet zo eenvoudig te beantwoorden, maar ik kan wel het proces beschrijven, want hoe komt een sterke, zelfstandige vrouw met twee eigen bedrijven verzeild in zo’n relatie?

Hoe narcistische relaties beginnen

Terugkijkend, kan ik vertellen dat het begint met rode rozen, veel gesprekken (dit is de basis voor de narcist om je goed te leren kennen, je sterke en je zwakke punten te analyseren, je angsten en je wensen goed in zich op te nemen). In het begin denk je daardoor dat je iemand hebt leren kennen die je begrijpt, tegemoet komt en je precies die dingen geeft, waar je op hoopte. Zij presenteren zich als datgene waarvan zij hebben gezien dat jij dit nodig hebt. Dus ontstaat er vertrouwen.

Hoe narcistische relaties zich verder ontwikkelen

In een volgende fase is dit vertrouwen precies wat zij zullen misbruiken. Want ze hebben in de eerste fase van de relatie een soort ‘krediet’ opgebouwd, een bepaalde vorm van afhankelijkheid gecreëerd  (want ze doen alles voor je). Zonder dat je het in de gaten hebt, zal de relatie veranderen. Zij gaan meer en meer bepalen wat de ‘regels’ binnen de relatie zijn. Hoe jij je wilt kleden, wat je eet, met wie je omgaat, etc. Ze zijn ook erg manipulatief en jaloers aangelegd.

Je zal merken dat hoe langer de relatie duurt, hoe meer regels er ongemerkt ontstaan en hoe kleiner de cirkel om je heen wordt. Dit gaat heel geleidelijk, dus in het begin merk je niet eens dat er langzaam mensen uit je leven verdwijnen, je denkt dat contacten verwateren of gewoon niet meer werken.

Wat mij overkwam

In mijn geval werd het op een bepaald moment ook een probleem om met klanten af te spreken, want de jaloezie was alom aanwezig en dit heeft uiteraard grote gevolgen voor je bedrijven. Bij mij begon het met een soort emotionele mishandeling. Je grenzen worden beetje bij beetje overschreden … en vanaf dat punt gaat het steeds verder bergafwaarts. Want ik herinner me de eerste keer dat ik in het in mijn hoofd haalde om er tegenin te gaan … dat werd bestraft doordat hij me letterlijk aanvloog en de haren uit mijn hoofd trok. Totaal onverwacht en uit het niets! En dan hoor ik mensen denken, jeetje, dan ga je toch gelijk weg bij zo iemand? Maar nee, dat doe je niet. Want een kwartier later zitten ze huilend voor je, ze begrepen ook niet wat er gebeurde … zo erg. Kom, we gaan uit eten, ik wil het goed maken. Ondanks de schrik, leg je het voorval naast je neer. Tot het volgende incident, waar dan weer een paar maanden tussen zitten, dus net op het moment dat je denkt het was echt eenmalig en weer een beetje vertrouwen begint te krijgen, komt de volgende uitbarsting.

Wat mijn omgeving alleen maar zag

De moeilijkheid bij narcisten, is dat ze dit nooit zullen doen waar andere mensen bij zijn. Dus de buitenwereld ziet alleen jouw partner, die altijd alles voor je over hebt. Niet de manipulatieve, jaloerse, controlerende demoon die iemand eigenlijk is … Het wordt erger en erger … en de mishandelingen worden ook steeds erger. In mijn geval kreeg ik op een dag zo’n sterk gevoel van ‘zo wil ik niet oud worden’ dat ik de kracht vond om de confrontatie aan te gaan en de relatie te verbreken.

Een relatie verbreken bij een narcist makkelijker gezegd dan gedaan. Want je bent inmiddels (bijna) volledig geïsoleerd van je omgeving, dus op steun uit je omgeving hoef je niet te rekenen. En de mensen die er over zijn na zo’n relatie, geloven je niet. Zij zien jou alleen overstuur en de narcist altijd liefdevol en behulpzaam, dus zal het wel aan jou liggen. Want ja, als jij boos, verdrietig en gefrustreerd reageert als iemand altijd alles voor je doet, dan is het jouw schuld.

Narcistische relaties verbreken is moeilijk … maar niet onmogelijk
Eenzaamheid binnen een narcistische relatie
Eenzaamheid

Het probleem is, dat narcisten een ontzettend groot ego hebben. En het is dus ondenkbaar voor ze dat jij bij ze weg gaat. Het heeft mij 7 maanden gekost (nadat de relatie over was), voordat het daadwerkelijk klaar was. Ze verzinnen werkelijk van alles om die controle over je te houden en je angst (die je inmiddels hebt opgebouwd) aan te wakkeren. Je moet verdomd sterk in je schoenen staan om dan door te zetten, maar het is het waard! In mijn geval ging het zover dat hij met bijgemaakte sleutels binnen stond, als ik na een avond uit met een vriendin thuis kwam (na 6 maanden uit elkaar) lag hij gewoon in mijn bed te slapen … je voelt je niet meer veilig. Bij mij is het uiteindelijk zo geëscaleerd dat de laatste keer dat hij in mijn huis stond, ik zo ontzettend boos ben geworden dat hij letterlijk met zijn vuisten op mij in stond te slaan … ik kon een week niet naar buiten en heb er een gehoorbeschadiging aan over gehouden … Het enige voordeel van die laatste ervaring, was dat de mishandeling nu voor de omgeving zichtbaar was, omdat mijn hele gezicht bont en blauw was … Dit was voor mij het moment waar ik eindelijk hulp en steun vanuit mijn omgeving kreeg. Dus 7 maanden na het beëindigen van de relatie was het dan eindelijk echt over … 

Ik begrijp daarom vrouwen ontzettend goed die in een toxische relatie zitten. Ik begrijp de angst om weg te gaan bij zo’n persoon, want het heeft ook echt daadwerkelijk gevolgen omdat zij het simpelweg niet accepteren. Narcisten denken niet zoals gezonde mensen en zijn niet voor rede vatbaar.

Wat ik hoop te bereiken met deze bijdrage

Ik schrijf dit omdat ik hoop dat mijn voorbeeld, mijn verhaal, andere vrouwen de kracht geeft om wel voor jezelf te kiezen. Want ja, al is het een lange weg om los te komen van zo’n persoon, al heeft het echt vervelende gevolgen, alles is beter dan het alternatief. Namelijk bij zo iemand blijven en je leven laten terroriseren.

Ik hoop dat alle vrouwen die in een soortelijke situatie de kracht vinden om voor zichzelf te kiezen. Wanneer je je eigen kracht terug vindt, verliezen ze de macht en controle over jou en jouw leven. Hou je focus op je einddoel: kiezen voor jouw geluk en jouw leven, al is het in eerste instantie iets dat pas op de lange termijn wordt beloond.

Je bent het waard om gelukkig te zijn!!

(119) Opbloeien na narcistisch misbruik

Een narcistische ouder is eigenlijk voor de buitenwereld de perfecte ouder. De werkelijkheid is dat wanneer er niemand bij is, er alleen kritiek is … op wie je bent, wat je doet, of niet doet. Geen gelegenheid wordt onbenut om je te kleineren, te vernederen en je een schuldgevoel aan te praten.

Ik ben opgegroeid in een situatie waarin één ouder er vanaf mijn zesde (na de scheiding van mijn ouders) niet was en die ouder is overleden toen ik zestien was. De andere ouder is wat ze noemen narcistisch. Ik denk dat de gevolgen hiervan enorm onderschat worden.

Een narcistische ouder is eigenlijk voor de buitenwereld de perfecte ouder. Je gaat altijd goed gekleed, wordt goed verzorgd, leuke gezinsuitjes en in gezelschap zal er altijd ‘liefdevol’ met je omgegaan worden. Narcisten zijn meester in het verbergen van de andere kant. De werkelijkheid is dat wanneer er niemand bij is, er alleen kritiek is. Op wie je bent, wat je doet (of niet doet). Zij laten geen gelegenheid onbenut om je te kleineren, te vernederen en je een schuldgevoel aan te praten (want het ligt altijd aan jou). Tot het punt dat je zelfvertrouwen en zelfbeeld nog een schim zijn van wie je werkelijk bent. En dit heeft ernstige gevolgen voor de jaren erna. Je bent immers gewend dat het ‘normaal’ is dat er zo met je wordt om gegaan, waardoor je ook partners in je leven aantrekt die ditzelfde gedrag vertonen.

Het is je geleerd dat je niets waard bent, waardoor je onbewust ook de personen in je leven aantrekt die dit bevestigen. Dit heeft in mijn leven geresulteerd in relaties vol misbruik. Emotioneel en psychisch misbruik, lichamelijke mishandelingen, etc. Het zijn relaties waarin je volledig geïsoleerd wordt, want op het moment dat er mensen in je omgeving tegenwicht geven, raken zij de macht kwijt over jou en dat is natuurlijk niet de bedoeling…

Narcisten willen controle over je denken, je voelen en je complete zijn. Zij willen bepalen hoe jij leeft en hebben de gave om dit heel geleidelijk te bereiken. Want op het moment dat je je verzet, draag je direct de gevolgen, dus je gaat je meer en meer aanpassen aan de wensen van de narcist, je wilt immers eigenlijk vooral de rust bewaren. Je raakt steeds verder van jezelf verwijderd, tot er een moment komt dat je letterlijk de bodem raakt.

Blijkbaar was dat in mijn geval echt nodig. Want pas op dat moment besefte ik dat ik niet meer wist wie ik was, wat ik leuk vond. Ik wist alleen wel dat ik de negatieve spiraal van pijn, verdriet en continue gekwetst worden, wilde doorbreken. Maar hoe doe je dat na zoveel jaren leven in pijn en altijd op je tenen lopen? Ik kreeg een burn-out en dat is achteraf waarschijnlijk het beste dat mij is overkomen.

Ik koos ervoor om mij volledig terug te trekken, het contact te verbreken en tot rust te komen. Mijn werk was voor mij mijn houvast in die periode, want zakelijke contacten gingen mij wel goed af, omdat dat niet raakt op persoonlijk vlak. Het is een heel proces geweest, waarbij ik vanuit het plezier in mijn werk weer langzaam mijn energie kon gaan opbouwen en er weer ruimte kwam om mij te herinneren wie ik ben, wat ik leuk vind en waar ik blij van word. En vanuit die rust, dat basispunt waarin ik houvast vond, ontdekte ik heel langzaam mezelf weer.

Een narcistische ouder lijkt voor de buitenwereld de perfecte ouder. De realiteit is dat geen gelegenheid wordt onbenut om je te kleineren en te vernederen.

En dan ontstaat er eindelijk groei. Want doordat je je langzaam beter gaat voelen, durf je ook op persoonlijk vlak weer voorzichtig mensen toe te gaan laten die je wel zien voor wie je bent en wat je waard bent.

Het is de eerste stap omhoog, naar het opnieuw opbouwen van je zelfvertrouwen en herstellen van je zelfbeeld. En wanneer jij zelf weer ziet wie je bent, doorbreek je de cirkel. Want dat is het moment dat je gaat kiezen voor relaties in je leven (op alle vlakken) die positief bijdragen aan jouw welzijn en geluk.

(118) Ik wil weer zijn zoals ik vroeger was

Voor het leren omgaan met haar verdriet had Mila in feite een doel gesteld, ze wilde weer zo graag die vrouw van vroeger zijn. In mijn beleving is dat doel subjectief. Hoe zou je dat kunnen meten? Hoe kan dan aan dat doel worden voldaan wil het voor haar acceptabel zijn?

Ik wil weer zijn zoals ik vroeger was …

Ik kwam beiden tegen, druk pratend met elkaar, in een cafétje ergens in een dorp langs de Belgische kust. Mila, een gefingeerde naam, stond op het punt in tranen uit te barsten, haar vriendin had troostend een arm om haar heen geslagen. Mila’s vriend bleek haar, na voor haar gelukkige jaren, te hebben verlaten voor een ander, een jongere en rijkere vrouw. Het was gewoon niet eerlijk. Ze bleek zich inmiddels erbij te hebben neergelegd dat hij niet meer zou terugkomen. Haar verdriet was er daarmee niet minder om. Ze was diepongelukkig en dat was duidelijk aan Mila te zien. Het leek alsof het licht uit haar ogen was verdwenen. Ze wilde weer zo graag die vrouw van vroeger zijn, blij, met een schaterende lach, sprankelend en genietend van alles dat het leven haar gaf.

Ze wilde weer zo graag als vroeger zijn
Het leek alsof het licht uit haar ogen was verdwenen
Het gaat om meer dan alleen het verlies accepteren

Voor het leren omgaan met haar verdriet had Mila in feite een doel gesteld; ze wilde weer zo graag die vrouw van vroeger zijn. In mijn beleving is dat een subjectief doel. Want hoe zou je dat kunnen meten? Wat als zij maar een beetje van het gewenste resultaat bereikt. Is dat voor haar dan acceptabel of, juist niet? In hoeverre zou aan dat doel moeten worden voldaan wil het voor haar überhaupt acceptabel zijn?

Met het stellen van dat doel heeft Mila haar rouwproces onnodig complex gemaakt. Waarom zou je niet met je rouwproces beginnen en kijken waar je uiteindelijk uitkomt? En dan afhankelijk van het verloop van het proces zelf, hier en daar (wat) bijsturen. Misschien ontdekt ze zelfs levenspaden en resultaten die achteraf veel aantrekkelijker zijn dan wat ze in eerste instantie had bedacht.

Het gaat om het maken van keuzes

Om verder te komen in het leven en tegelijkertijd haar doel te bereiken, zal Mila keuzes moeten maken. Welke keuzes? Dat is niet aan mij, dat is aan Mila! Zolang zij echter geen keuze maakt, staat ze letterlijk stil en komt ze niet verder in haar leven. En weet je, je krijgt nooit volledige zekerheid voor het maken van je keuzes. Immers, zodra je na een keuze de eerste stappen hebt gezet verandert alles omdat zaken die eerst voor je verborgen waren nu zichtbaar worden. Kortom het heeft geen zin om in detail te overwegen welke keuze je zou moeten maken. Ga voornamelijk op je gevoel af.

Je verandert zelf door de keuzes die jij maakt in je leven. Evenzo verander je door keuzes die dierbaren maken in jouw leven. Alle keuzes veranderden de mens die je was in de mens die nu is! Van sommige keuzes hou je littekens over. De littekens die je in het begin voelt of ziet, worden uiteindelijk minder voelbaar of zichtbaar maar, verdwijnen doen ze nooit.

Conclusie

Mila kan wel willen dat ze weer net zoals vroeger wordt, en misschien komt ze een heel eind, maar wat is zal nooit meer worden zoals wat was. En net zoals Mila had aanvaard dat haar ex-partner niet meer bij haar terugkomt zo zou zij ook kunnen accepteren dat zij is veranderd door het leren omgaan met dat verlies.

Kan Mila dan nooit meer worden zoals vroeger, blij, met een schaterende lach, sprankelend en genietend van alles dat het leven geeft? Paradoxaal als het klinkt, en vooral wanneer zij daarvoor open staat, natuurlijk kan dat. Maar dan wel anders. Anders omdat emoties dieper gaan door de ervaringen die zij heeft opgedaan; er meer begrip is ontstaan; ervaringen waardoor zij emotioneel rijker is geworden; misschien zelfs een warmere persoonlijkheid is geworden; en zelfs misschien nu dingen doet die zij vroeger in haar stoutste dromen niet voor mogelijk had gehouden.

En misschien, heel misschien, bedankt ze op een gegeven moment wel haar ex-partner omdat zij daardoor op een levenspad is terechtgekomen waarvan zij het gevoel heeft gekregen dat zij dit in principe altijd al had moeten lopen. Dat zou toch schitterend zijn!

(117) Laat jouw zon weer schijnen

Er zal altijd een zwart randje zichtbaar blijven, maar als je zelf met eventueel hulp van anderen je zonnetje weer kunt laten schijnen, dan overheerst de kleur geel weer in je leven. Een goudgele zon in je leven zorgt zelfs weer voor mooie nieuwe schitteringen in je leven.

Twee keer scheiden van dezelfde man, had ik mijn les dan niet geleerd? Was één keer door een diep tranendal moeten gaan met intense pijn en helse conflicten om de vermogens te verdelen niet meer als genoeg?

Nee, blijkbaar was ik na mijn eerste scheiding nog niet klaar en moest ik voor mijn gevoel ons gezin nog een nieuwe kans geven. Ik heb destijds een streep gezet door ons verleden en ik ben dapper met een schone lei opnieuw in onze relatie gestapt. Wat zou het immers toch mooi zijn als het zou lukken om toch samen oud te worden. Ik moest het doen voor ons gezin, voor onze families en voor onze omgeving die ons altijd als het perfecte gezinnetje zagen. Ik zelf wilde mijn droom om gelukkig samen oud te worden met ons gezinnetje nog een kans geven en weer tot leven brengen.

Ik heb voor mijn gevoel voor ons huwelijk gevochten en gestreden totdat ik er bijna bij neer viel. Mijn hoofd vertelde mij elke dag … kom op je kunt het best handelen en jullie horen toch bij elkaar? Maar mijn lichaam begon steeds meer te protesteren en ik kreeg wederom gezondheidsklachten. Mijn lichaam vertelde mij al een geruime tijd dat dagelijkse stress, spanningen en ruzies niet goed voor mij waren. Je brein, lichaam en ziel werken immers samen en zij geven signalen af.

Toen het tot mij doordrong waar mijn gezondheidsklachten vandaan kwamen en dat ik onze kinderen meetrok in onze dagelijkse spanningen en meningsverschillen, deed dit mij ontwaken uit mijn droom en moest ik voor mezelf kiezen. Dit was de moeilijkste keuze in mijn leven. Een gevoel van gefaald te hebben als moeder en als partner, maar ook te maken hebben met angst en onzekerheden hoe nu alleen verder. Doordat de financiële ontklitting zeer complex was, duurde het scheidingsproces lang en dat maakte mijn rouwproces nog rauwer. Leven in onzekerheid, hoge kosten die boven je hoofd hangen en niet wetende wat er in het scheidingsproces je nog te verwachten staat, maakt dat je niet toe komt om je verdriet te verwerken, want nadat ik mijn keuze had gemaakt belande ik in een rouwproces.

Bewustwording dat je in een rouwproces zit, is heel belangrijk voor jouw rouwverwerking. Bewustwording zorgt ervoor dat je je verdriet en pijn toe durft te laten en dat je er niet voor wegvlucht. De angsten en onzekerheden welke om de hoek kijken, zorgen voor twijfeling die jou laten wankelen om weer naar het oude vertrouwde leven terug te rennen. Dit omdat je hersens je oude leven al zolang gewend zijn en zo zijn voorgeprogrammeerd, dat ze denken dat dat leven het best bij jou past. Ga ook niet in rancune en boosheid zitten, want dat kan je ook belemmeren en weerhouden dat je de mooie dingen van je leven niet meer ziet. Om door te kunnen gaan, te volharden en bij jouw keuze te blijven, is het goed om jezelf in jouw rouwproces regelmatig de volgende vraag te stellen:

Welke positieve punten zijn er tot nu toe uit mijn scheiding voortgekomen? Mijn antwoorden op deze vraag laten mij inzien dat ik niet alleen te maken heb met hetgeen wat ik ben kwijtgeraakt. Inzicht in juist de positieve ontwikkelingen sterkt je om jouw toekomst zonnig in te kunnen zien.

Ik ben nog steeds wel eens verdrietig en ik heb nog steeds te maken met onzekerheden en angsten, maar ik merk ook dat ik als persoon enorm gegroeid ben na het uiteenvallen van ons gezin. Het hele scheidingsproces heeft mij als persoon sterker gemaakt en het ontwikkeltraject heeft mij laten groeien. Omgaan met tegenslagen in je leven sterkt je, mits je daar een positieve draai aan kunt geven. Dit helpt jou om verder te kunnen.

Verdriet mag er zijn, maar laat verdriet niet de overheersende factor voor de rest van je leven zijn. Zoek hulp als je merkt dat je vastloopt. Ik zelf als Mental Coach heb dit pad ook niet alleen gelopen. Ook ik heb hulp van anderen ingeroepen om mijn gedachten te ventileren en te ordenen. Het is zo belangrijk om niet vast te roesten in je eigen processen en jezelf ten onder te laten gaan door jouw rouwproces.

Er zal altijd een zwart randje zichtbaar blijven, maar als je zelf met eventueel hulp van anderen je zonnetje weer kunt laten schijnen, dan overheerst de kleur geel weer in je leven. De kleur geel staat onder andere voor optimisme, groeien en energie. Weer vrolijkheid kunnen zien en levenslust. En een goudgele zon in je leven zorgt zelfs weer voor mooie nieuwe schitteringen in je leven.

(116) Haar wereld staat stil

Hoe groot je verlies en je verdriet ook is, hoe je daarop ook reageert, hoe lang geleden het ook was, wat men daar ook van vindt, er is meestal wel een weg te vinden om uit dat diepe dal te komen van dat grote verlies en verdriet. Natuurlijk hoef je die weg niet alleen te vinden. Als jij dat toelaat kan je daarbij worden geholpen.

Haar wereld staat stil

Haar wereld staat al lange tijd stil. Bij Monica, een gefingeerde naam, is een borst verwijderd vanwege borstkanker en een jaar later verloor ze ook haar zoontje aan kanker, vlak voor zijn 8e verjaardag. Hoe heftig kan het leven zijn. Het is gewoon niet eerlijk.

Hoe heftig kan het leven zijn!

Inmiddels zijn we alweer een jaar verder in het leven van Monica. Ze heeft het nog steeds moeilijk om met dat grote verlies en verdriet om te gaan. Ja, wie niet? Ze is nog steeds snel moe en nog steeds kan ze zich onmogelijk concentreren. Alles in het leven om haar heen lijkt volslagen onbelangrijk … zeker wanneer je dat vergelijkt met dat enorme verlies.

“Ja,” zegt ze, “ik krijg niets uit mijn handen. Hou mij te goede, ik zou wel heel graag verder willen met mijn leven … maar … ik krijg het gewoon niet voor elkaar.”

Paniek

Paniek slaat toe wanneer de bedrijfsarts vindt dat Monica weer zou moeten kunnen werken. Snapt deze dan niet dat ik snel moe ben, dat ik mij niet kan concentreren.

Paniek slaat toe wanneer haar omgeving over van alles een mening heeft. Het overlijden van haar zoontje is toch alweer bijna een jaar geleden … de verwijdering van haar borst zelfs nog langer. Waarom zou je dan nog zo’n enorm verdriet hebben? Dan heb je je rouw toch verwerkt?

Paniek slaat toe wanneer Monica zich afvraagt hoe zij met al die reacties moet omgaan. Voor haar lijkt het wel alsof er twee werelden zijn … de wereld waarin zij leeft … en … de wereld waarin de mensen om haar heen leven. Ze kan zich soms zo eenzaam voelen.

Eenzaamheid

Het is alweer “even” geleden dat managers en collega’s van het bedrijf waarvoor ze werkt, geregeld met haar contact opnamen of langskwamen. Het lijkt wel alsof Monica voor hen niet meer bestaat. Behalve zo af en toe de bedrijfsarts en personeelszaken laat niemand meer iets van zich horen. Ze moet alles zelf uitzoeken en er alleen achteraangaan.

Waarom zien ze me niet?

“Snappen ze dan niet wat er bij mij en met mij aan de hand is?” zegt Monica. “Kan niemand mij een helpende hand bieden? Is dat zoveel gevraagd? Is er dan niemand die ook maar enigszins begrijpt hoe moeilijk ik het nu heb? De vraag ‘hoe het met mij gaat’ stellen ze eerder uit (sociale) beleefdheid dan dat ze het echt willen weten. Kan niemand ook dan maar enige empathie opbrengen?”

“Ik heb het al moeilijk genoeg om te dealen met mijn verlies en verdriet. Waarom moet ik rekening houden met een ander? Waarom houdt niemand rekening met mij? Is dat te veel gevraagd?” vraagt Monica zich af. “Niemand die mij ‘hoort.’ Niemand die echt naar mij luistert. Help!”

Kreet om hulp

Aan de ene kant lijkt voor Monica alles in het leven om haar heen volslagen onbelangrijk … zeker wanneer je dat vergelijkt met dat enorme verlies van haar. Niet alleen dat, maar aan de andere kant is Monica ook wel weer te trots om hulp te vragen.

En toch … wil Monica, zoals ze al eerder aangaf, graag verder met haar leven … maar … ze krijgt het alleen niet voor elkaar. Haar kreet om hulp is luid en duidelijk! Een kreet die nooit mag worden genegeerd! Door niemand!

Monica is uiteindelijk gehoord en mensen zijn stapje voor stapje samen met haar op pad gegaan. Haar wereld staat inmiddels niet meer stil maar is weer langzaam in beweging gekomen. Zoals het er nu naar uitziet gaat het met Monica wel weer goedkomen. De “littekens” van haar verlies en verdriet gaan echter nooit meer weg met als gevolg dat Monica op een andere manier in het leven komt te staan dan vroeger. Het is niet anders.

Conclusie
Er gloort hoop aan de horizon!

Hoe groot je verlies en je verdriet ook is … hoe heftig en emotioneel je daarop ook reageert … hoe lang geleden het ook was gebeurd … wat mensen in je omgeving daar ook van vinden of hoe zij daarop reageren … en hoe jij op dit (complexe) geheel ook reageert … er is meestal wel een weg te vinden om uit dat diepe dal te komen van dat grote verlies en verdriet.

Natuurlijk hoef je die weg niet alleen te vinden. Er zijn legio mensen die je daarbij kunnen helpen. Mensen als familieleden, dierbare vrienden, ervaringsdeskundigen, professionele hulpverleners of mensen uit je directe omgeving. Centraal staat daarbij dat jij bereid bent om hun hulp te vragen en te accepteren. Centraal staat ook dat zij jou die hulp kunnen en willen geven … en blijven geven zolang jij aangeeft dat nodig te hebben.

Voor het echter zover is moet wel duidelijk zijn dat hulp nodig is. Dat kan doordat jouw wereld in plaats van stil te staan weer in beweging begint te komen en jij, de rouwende, uiteindelijk begint te beseffen dat jij niet op eigen kracht je verlies of rouw kan verwerken. Dat kan ook door ons allen om ervoor te zorgen dat wij de rouwende, jij dus, niet alleen laten in het verwerken van het verlies of rouw.

In een notendop, wat er ook gebeurt, wij allen zouden zonder uitzondering met elkaar in contact moeten blijven … al was het alleen maar om elkaar te helpen wanneer een van ons hulp nodig heeft.